چارچوبي مفهومي براي درك سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران:ديالكتيك بسترهاي رويايي و امكانهاي واقعي

بررسي در باب اين موضوع كه سياست خارجي ج.ا.ا متاثر از چه مدل نظري قرار دارد پاسخ‌هاي متعددي به همراه داشته است.نوشتار حاضر در مورد اين مسئله اين سئوال را طرح نموده است كه مدل نظري شكل‌دهنده به سياست خارجي ج.ا.ا چيست از چه خصوصيتي برخوردار است و پيامد كاربرد اين مدل براي منافع ملي چه بوده است؟در جواب اين فرضيه طرح شده است كه كه مدل شكل‌دهنده به سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران نئوكلاسيسيسم جادويي است كه تركيب دو نظريه رئاليسم نئوكلاسيك و رئاليسم جادويي مي باشد .در چارچوب اين مدل،سياست خارجي ج.ا.ا هر چند به شدت تحت تاثير فشارهاي سيستميك است اما به صورت بارزي هم تحت تاثير چينش قدرت و مباني قدرت در سطح داخلي قرار دارد . برآيند اين موضوع يك سياست خارجي است كه با ابتنا بر موازنه هويتي متاثر از سيطره غالب نوستالوژي اسطوره‌هاي شيعي و ايراني، سبب ساز ظهور بن‎مايه‎هاي فانتزي و درهم ريزي فهم متعارف از روابط علت- معلولي و زماني و مكاني شده است تا جايي كه در بستر دنياي واقعي به دنبال روابط علت و معلولي خاص و عناصر غيرطبيعي باشند.پيامد تبعيت از اين الگو هر چند در زمينه بقا حاكميت نظام ، حفظ تماميت ارضي و امنيت مضيق مطلوبيت داشته اما در باب امنيت موسع،تعامل خطي و سازنده با جهان اطراف و درك واقعيتهاي نظام بين‌الملل و... دچار محدوديت شده است. در واقع بحرانهاي مداوم سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران در همه دولتها مختلف ريشه در همين فهم جادويي از فشارهاي سيستميك دارد.