شناسايي ژنوتيپ‌هاي مقاوم گندم نان به بيماري بلايت فوزاريومي سنبله گندم و تخمين وراثت‌پذيري برخي از صفات در ژنوتيپ‌هاي گندم نان

گندم (Triticum aestivum L., 2n= 6x= 42, AABBDD) مهم‌ترين گياه استراتژيك درسراسرجهان به‌شمار مي‌رود كه با تأمين پروتئين، نشاسته، مواد معدني و ويتامين­ها، نقش بسيار حياتي در رژيم غذايي انسان‎‎ها دارد. بيماري بلايت خوشه گندم (Fusarium head blight: FHB) يكي از مهم‌ترين بيماري‌هاي گندم در مناطق گرم و مرطوب دنيا است كه باعث كاهش محصول و كيفيت دانه مي‎شود. عامل بيماري بلايت فوزاريومي سنبله گندم قارچ Fusarium graminearum مي‌باشد. در مطالعه حاضر، به‌منظور تعين ژنوتيپ‌هاي مقاوم گندم نان و بررسي برخي صفات مرتبط با عملكرد، 27 رقم و لاين گندم نان در مدت يك‌سال در مزرعه پژوهشي، دانشكده كشاورزي دانشگاه لرستان كشت و مورد آزمون قرار گرفتند. به‌منظور اعمال تيمار، خوشه‌ها در مرحله آغاز گل‌دهي به‌صورت اسپور پاشي، به عامل بيماري آلوده شدند. نتايج تجزيه واريانس، اختلاف معني‌دار آماري بين 27 ژنوتيپ گندم نان مورد بررسي از نظر صفات رشدي، اجزاي عملكرد و همچنين عملكرد دانه نشان داد. از نظر عملكرد دانه ارقام 1 (مهدوي)، 3 (شيراز) و 14 (دز) برتري معني­داري در مقايسه با ساير ارقام داشتند. نتايج همبستگي ساده بين صفات و همچنين رگرسيون گام به گام نشان داد كه صفات وزن هزاردانه، تعداد دانه در سنبله، تعداد سنبلچه، طول ريشك و ارتفاع بوته از صفات بسيار مهم در تعيين عملكرد دانه مي­باشند. بنابراين انتخاب ارقامي كه داراي صفات مورد نظر باشند، مي­تواند توليد عملكرد دانه بالا را تضمين نمايد. از نظر ميزان درصد بيماري FHB، ارقام شيراز، پيشتاز، قدس و مرواريد2 به‌عنوان مقاوم‌ترين ژنوتيپ‌ها شناسايي شدند. با توجه به مقادير وراثت‌پذيري عمومي و پيشرفت ژنتيكي براي ارتفاع بوته و همچنين ثبت همبستگي بالاي اين صفت با عملكرد دانه، مي‌توان از اين صفت به‌عنوان صفت مطلوب براي بهبود عملكرد دانه از طريق گزينش استفاده نمود. علاوه‌بر اين، نتايج كلي مطالعه حاضر نشان داد كه استفاده از ارقام شيراز، پيشتاز، قدس و مرواريد2 در برنامه‌هاي بهنژادي براي انتقال ژن‌هاي صفت مقاومت به بيماري بلايت سنبله گندم، مناسب مي‌باشد.