بررسي تأثيرپذيري حسين منزوي از غزل‌هاي حافظ و سعدي بر مبناي نظريۀ ترامتنيت

ترامتنيت، رويكردي است كه به بررسي انواع روابط ممكن بين متن با ساير متون مي‌پردازد. ژرار ژنت، نظريه‎پرداز ادبي و نشانه‎شناس شاخص فرانسوي (2018-1930 م.)، ترامتنيت را به پنج دسته تقسيم كرد كه عبارتند از: «بينامتنيت»، «پيرامتنيت»، «فرامتنيت»، «سرمتنيت» و «بيش‌متنيت». دقّت نظر ژرار ژنت در خصوص توصيف ويژگي‎هاي انواع بيش‎متنيّت و بينامتنيّت در متون ادبي، اين امكان را براي محقّقان فراهم مي‎آورد تا بتوانند با درجۀ اطمينان بالايي انواع اين ترامتن‎ها را در عين شباهت ظاهري شواهد شعري برخي از آن‎ها به يكديگر، از هم تفكيك كنند -كاري كه شايد بدون اين نظريّه مقدور نمي‎شد.اين پژوهش با تكيه بر شيوۀ تحليلي-توصيفي، به بررسي ترامتن‌هاي غزل‎هاي حسين منزوي با غزل‎هاي حافظ و سعدي مي‎پردازد تا اوّلاً، ميزان تأثيرپذيري او را از شعر اين دو شاعر نام‌آور كلاسيك، در هر يك از انواع فوق، توضيح دهد و ثانياً، شگرد‎هايي را كه در هريك از اين بهره‎گيري‎ها مورد توجّه شاعر بوده، تبيين نمايد. بر اساس يافته‎هاي اين پژوهش، از ميان ترامتن‎ها، بيش‌متنيت؛ خصوصاً از نوع تراگونگي ِآن، عرصۀ اصلي هنرنمايي‎هاي منزوي بوده است. پس از آن، به ترتيب، بينامتنيت ضمني و پيرامتنيت دروني مؤلفي از اهمّيت بيشتري برخوردار است. تجلّي اين نوع اخير در غزل‎هاي منزوي به پانوشت‎نويسي محدود نمي‎شود و شاعر در اين عرصه هم هنر خود را عينيّت بخشيده است. از اينها گذشته، رابطۀ سرمتنيت، به اشتراك دواوين اين شعرا در ژانر هنري «غزل» محدود مي‎شود و از آنجا كه اشعار منزوي رابطۀ تفسيري قابل اثباتي با اشعار سعدي و حافظ ندارد؛ بنابراين، فرامتنيتي هم در آن به چشم نمي‌خورد.