راز واژگاني و تاريخي ترنج در سوره يوسف عليه السلام

موضوعي كه در برگردان فارسي واژة مُتَّكَأً در آية 31 سورة يوسف در بيشتر ترجمه‌هاي فارسي قرآن كريم ناديده گرفته شده است. در بخشي از اين آيه كه روايتگر داستان رويارويي زنان مصر با حضرت يوسف(ع)، به دعوت همسر عزيز مصر است آمده:«وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً» يعني زليخا به زنان مصر، يك«متك» داد و بعد عنوان مي‌كند «به هريك از آنان كارد داد». با اينكه در روايت اين ماجرا در ادبيات منظوم و منثور فارسي-از زمان رودكي تا امروز- سخن از حضور نارنج يا ترنج در دست زنان مصر بوده است اما در بيشتر ترجمه‌هاي فارسي از نارنج ياد نشده است. بررسي63 ترجمة فارسي اين آيه نشان داد فقط 5 درصد از مترجم‌ها(3مترجم) اين واژه را ترنج معني كرده و 95 درصد(60 مترجم) آن را پُشتي، محفل، ميوه و نوعي غذا ترجمه كرده‌اند. براي اين منظور معني واژة مُتَّكَأً در 168 كتاب‌ تفسير، حديث و لغت به زبان عربي، بررسي و مشخص شد 101 كتاب اين واژه را واژه‌اي عبري دانسته و آن را ترنج يا نارنج معني كرده‌اند. بنابراين بهترين معادل براي واژة مُتَّكَأً در اين آيه، ترنج يا نارنج است و اين امر، لزوم گسترش دايرة معنايي واژگان چندمعنايي تا مرز شناسايي واژه‌هاي غيرعربي قرآن مجيد را آشكار مي‌كند و بر اهميت تناسب برگردان فارسي واژه‌گان چندمعنايي با بافت متن و منطق آيه دلالت دارد. از سوي ديگر مطابقت تاريخي-گياه‌شناسي ترنج نشان مي‌دهد كه اين گياه در زمان حضرت يوسف(ع) در مصر، ميوه‌اي لوكس و وارداتي بوده و هنوز در مصر كشت نمي‌شده است و اين حقيقت، بيانگر يكي ديگر از اعجازهاي كلامي-تاريخي قرآن مجيد است.