واكاوي ويژگي‌هاي تركيب كننده‌هاي‌ فضايي در حوض‌خانه خانه‌هاي تاريخي اصفهان (دوره‌هاي صفوي و قاجار)

در معماري مناطق كويري ايران، آب عنصر حيات و ادامه زندگي بوده است؛ لذا ترفندهاي خاصي در آفرينش عناصر معماري به كار گرفته‌اند تا موجبات آسايش و راحتي زندگي ساكنين را فراهم آورند. يكي از مواردي كه در خانه‌هاي شهر اصفهان با استفاده از عنصر آب، شكل گرفته حوض‌خانه مي‌باشد. تاكنون پژوهش‌هاي بسياري در مورد خانه‌هاي تاريخي اصفهان انجام شده، ولي فضاي حوض‌خانه چندان مورد توجه قرار نگرفته است. اين پژوهش با هدف بررسي كيفيت ويژگي‌هاي تركيب كننده‌هاي فضايي حوض‌‌خانه در خانه‌هاي تاريخي اصفهان انجام شده است. پژوهش حاضر در راستاي اين هدف به دنبال پاسخ‌گويي به اين سوالات مي‌باشد؛ تركيب كننده‌هاي‌ فضايي در حوض‌خانه‌ خانه‌هاي تاريخي اصفهان چه ويژگي‌هايي دارند؟ و چگونه ايفاي نقش مي‌كنند؟ روش تحقيق اين پژوهش كيفي با هدف كاربردي و با رويكرد توصيفي- تاريخي به واكاوي ويژگي‌هاي تركيب كننده‌ها‌ي فضايي حوض‌خانه در خانه‌هاي تاريخي اصفهان دوره‌هاي صفوي و قاجار مي‌پردازد. با توجه به مواردي همچون تخريب خانه‌هاي تاريخي، خالي از سكنه بودن، تغييركاربري دادن خانه‌ها به هتل، موزه و ساير موارد، عدم وجود اسناد و نقشه‌ برخي از خانه‌هاي تاريخي، 20 خانه تاريخي داراي حوض‌خانه در شهر اصفهان مربوط به دوره‌هاي ذكر شده شناسايي و بررسي گرديد. نتايج پژوهش حاضر نشان مي‌دهد كه حوض‌خانه‌ها به وسيله درها، پنجره‌ها و ستون‌ها با ساير فضاهاي خانه در ارتباط هستند. در حوض‌خانه‌ها با استفاده از ويژگي‌هاي تركيب كننده‌هاي فضايي؛ همچون بسط نوري و چشم اندازي و بسط فضايي افقي و عمودي، مكان منعطفي شكل گرفته است. حوض‌خانه‌ها از نظر همجواري به پنج گروه تقسيم شده‌اند؛ گروهي از حوض‌خانه‌ها فاقد همجواري هستند. گروهي از آنها به صورت يك‌رو، گروه ديگر به صورت دورو، گروه چهارم با سه فضا و گروه آخر با چهار فضا در ارتباط هستند. ۱۲ عدد از حوض‌خانه‌هاي مورد پژوهش داراي صفه و بقيه صفه ندارند. در پژوهش حاضر حوض‌خانه‌ها داراي نورگير سقفي يا ديواري و در برخي از آنها نورگير به هر دو صورت سقفي و ديواري وجود دارد. در نُه عدد از حوض‌خانه‌هاي مورد پژوهش، غلام گردش موجود است. گروهي از حوض‌خانه‌ها بسط نوري و چشم اندازي به سمت خارج و بقيه بسط نوري و چشم اندازي به سمت داخل دارند.