پهنه‌بندي خطر وقوع سيل بر اساس تصميم‌گيري چند معياره و مدل شبكه‌ عصبي، مطالعه موردي: حوزه آبخيز خدا‌آفرين

وقوع سيلاب‌هاي متعدد در مناطق مختلف كشور، همواره خسارات فراواني را در زمينه‌هاي مختلف به ‌همراه داشته است. ازاين‌رو، تهيه و تدوين يك طرح جامع و كامل در زمينه كنترل سيلاب امري ضروري به نظر مي‌رسد. منطقه مورد مطالعه، تحت تاثير اقليم مديترانه‌اي و در شعاع اثر اقليم‌هاي خزري و قفقازي قرار دارد و به ‌دليل وجود اختلاف ارتفاع زياد، از آب ‌و هوا و اقليم‌هاي متنوعي برخوردار ‌است. در نتيجه تغييرپذيري بالاي بارش، از جمله مناطقي است كه در معرض سيلاب‌هاي مخرب قرار دارد. هدف از تحقيق حاضر، شناسايي و پهنه‌بندي خطر وقوع سيل بر اساس تصميم‌ گيري چند معياره و مدل شبكه عصبي در حوزه آبخيز شهرستان خدا‌آفرين است. براي اين منظور، با توجه به عوامل موثر در وقوع سيل، لايه‌هاي اطلاعاتي منطقه شامل شماره منحني (CN)، ضريب گراويليوس، ارتفاع رواناب، بارش، فاصله از آبراهه، نگهداشت خاك، آبراهه‌ها، شيب، تراكم زهكشي، زمين‌شناسي و پوشش گياهي موجود با توجه به بررسي نقشه‌ها، گزارش‌ها، تصاوير ماهواره‌اي و بررسي‌هاي ميداني تهيه شد. به‌منظور وزن ‌دهي معيارها در تحقيق حاضر، از روش تحليل شبكه‌اي (ANP) و نرم‌افزار Super Decisions استفاده شد كه عامل ارتفاع رواناب با ميزان 0.241، شيب با مقدار 0.207 و بارش با وزن 0.169، در رابطه با رخداد سيلاب، از بيشترين ميزان اهميت برخوردار است. در نهايت، با تلفيق اين لايه‌ها با توجه به وزن آن ها در محيط ArcGIS، نقشه پهنه‌بندي خطر وقوع سيل در پنج كلاس استخراج شد. همچنين، نتايج نشان داد كه 43 كيلومتر مربع (سه درصد مساحت) در طبقه خيلي زياد، و 288 كيلومتر مربع (18 درصد مساحت) در طبقه زياد، از نظر وقوع سيلاب قرار دارد. به‌طوري‌كه بيش از 21 درصد از مساحت منطقه، جز مناطق با پتانسيل سيل‌خيزي از نوع زياد و خيلي زياد است. بنابراين، لزوم مديريت آب‌هاي سطحي در منطقه، به‌منظور جلوگيري از وقوع سيل و همچنين، بهره‌برداري مناسب از آب‌هاي منطقه ضروري به نظر مي‌رسد.