بررسي موانع مشاركت جوامع محلي در فرايند اجراي پروژه‌هاي آبخيزداري و منابع طبيعي، حوزه آبخيز آرپاچاي، استان زنجان

مقدمه از جمله مشكلات مهم در فرايند اجرا و نگهداري ‏پروژه‌هاي آبخيزداري و منابع طبيعي، عدم مشاركت و ‏همكاري موثر آبخيزنشينان است. بر اين اساس، توجه به عوامل بازدارنده و همچنين، شناسايي راهكارهاي تقويت مشاركت جوامع محلي در فرايند اجراي پروژه‌هاي آبخيزداري و منابع ‏طبيعي، امري ضروري و اجتناب ‌ناپذير است. اين پژوهش، با هدف شناخت ويژگي‌هاي ‏اجتماعي-اقتصادي جوامع محلي، شناسايي شاخص‌‌هاي موثر بر كاهش موانع و افزايش ‏مشاركت مردمي در اجراي طرح‌هاي منابع طبيعي و ‏آبخيزداري، شناخت انتظارات و نيازهاي جامعه محلي و ‏در نهايت، ارائه راهكارهاي علمي و فني با هدف ‏افزايش ميزان مشاركت مردمي، در منطقه پايلوت آرپاچاي شهرستان زنجان انجام شده است. مواد و روش‌ها در اين پژوهش، چهار شاخص‌ تاثيرگذار اجتماعي-فرهنگي، اقتصادي، طبيعي و مديريتي، با 40 زيرشاخص تعيين و دسته‌بندي شدند. اطلاعات لازم به‎‌صورت پيمايشي و با استفاده از ‏ابزار پرسشنامه، مصاحبه و نشست‌‌هاي متعدد با افراد جامعه و خبرگان محلي، جمع‌‌آوري شد. براي تعيين حجم نمونه از رابطه كوكران، براي تجزيه و تحليل داده‌‌ها از نرم‌افزار SPSS استفاده شد. همچنين، براي بررسي روايي پرسشنامه از آلفاي كرون باخ، از تحليل عاملي به‌منظور كاهش و دسته‌بندي متغيرهاي تاثيرگذار بر عدم مشاركت مردم در پروژه‌‌هاي آبخيزداري، استفاده شد. نتايج و بحث نتايج نشان داد كه شش عامل در مجموع به ميزان 64.4 درصد، از واريانس متغير وابسته را تبيين مي‌كنند و  متغير آموزش و اطلاع‌رساني در سطح محلي، به‌عنوان موثرترين عامل شناخته شد كه 29.79 درصد از واريانس متغير وابسته را تبيين كرد. پس از آن، عوامل بهبود درآمد و معيشت روستاييان با 19.24 درصد، تنوع‌ فعاليت‌هاي اقتصادي و بهبود عملكرد با 18.93 درصد، تقويت اقتصاد محلي با 13.92 درصد، مديريت طرح‌هاي آبخيزداري با 11.34 درصد و مديريت منابع طبيعي با 4.3 درصد، به‌ترتيب در اولويت دوم تا ششم قرار گرفتند. نتيجه‌گيري در مجموع، مي‌توان اين ‌گونه بيان كرد، نبود اطلاع و آگاهي جامعه محلي از جنبه‌ها و منافع مثبت اقتصادي، اجتماعي، طبيعي و فني حاصل از اجراي پروژه‌هاي منابع طبيعي و آبخيزداري در محدوده زيست و توليد آن‌ها، يكي از موانع مهم در عدم مشاركت و محقق نشدن اهداف پيش‌بيني‌شده در اجراي پروژه‌هاي آبخيزداري و منابع طبيعي در محدوده مورد مطالعه است. بر اين اساس، توجه و تاكيد بر موضوع اعتمادسازي و افزايش ميزان اعتماد اجتماعي، به اداره كل منابع طبيعي و آبخيزداري، در فرايند اجرا و موفقيت پروژه‌ها، نقش بسزايي دارد.