خانواده و تجربه كرونا؛ سياست زندگي و راهبردهاي سازگاري در فاجعه

كرونا دريچه‌اي جامعه‌شناختي رو به فهمي تازه از خانواده در فاجعه گشود. در ديالكتيك ميان ادبيات مفهومي جامعه‌شناختي و يافته‌هاي ميداني به‌دست‌آمده از مصاحبه عميق نيم‌ساختاريافته با 23 زن متأهل 52-30 ساله در اولين قرنطينه در سال 1399، پژوهش به اين پرسش پاسخ مي‌دهد كه ساخت‌شكني/ بازساخت‌يابي خانواده در موقعيت فاجعه در چه فرايندي و چگونه در روايت زنان تفسير و معنا مي‌شود؟ و در اين بازيابي چه راهكارها و مكانيسم‌هايي از سوي خانواده به‌كار گرفته مي‌شود؟ هدف پژوهش فهم سازكارهايي است كه خانواده ايراني طي آن به محافظت از ارزش‌هاي خود پرداخته و بقاء خود در تجربه فاجعه اجتماعي را ممكن مي‌سازد. پژوهش بر اين فرضيه اصلي بناشده كه خانواده در به‌هم‌ريختگي و گسست از جريان عادي زندگي در شرايط فاجعه، به محوريت سوژۀ بازانديشِ خانواده محور، با احياء و بازتعريف برخي سازه‌هاي بيروني و زيرسازه‌هاي دروني با شرايط سازگار مي‌گردد. تحليل ميدان پژوهش در پارادايم تفسيري تفهمي و به روش تحليل مضمون نشان‌دهنده پنج مضمون اصلي يا الگو‌ي معنايي غالب يعني محوريت يافتن روابط همسران، مركزيت‌يابي روابط نسلي، اهميت‌يابي آيين و مناسك خانوادگي، بازاحيا مناسك و آيين‌هاي جمعي (سوگ) و معنويت تشديد يافته و بازيابي مناسك ديني است؛ به عبارت ديگر، در شرايط بحران مهم‌ترين پرسش از امكانات سازگاري و مقاومت است كه پاسخ آن به سوژگي خانواده محور باز مي‌گردد. در واقع، خانواده تنها دارايي و پناهگاه امني است كه به فرد براي عبور از بحران كمك مي‌كند و در حالي‌كه در دوران پيشاكرونايي سياست زندگي بيشتر سويه‌هاي فردگرايانه‌ داشته، در فاجعه سويه‌هاي خانواده‌گرايانه آن غلبه مي‌يابد كه هدف آن تداوم زيست و بقاء خانواده است.