بهداشت زائران ايراني در مسيرهاي زميني و دريايي با تكيه بر سفرنامه‌هاي حج در دورۀ قاجار

در دورۀ قاجار، به ويژه در دوره سلطنت ناصرالدين شاه، سفرنامه نويسي رونق فراواني يافت. يكي از مهم ترين موضوع ها براي نگارش سفرنامه، سفر به خانه خدا بود. در اين دوره بهداشت زائران در مسير حج و پيشگيري از ابتلاي آنان به بيماري ها بسيار ضرورت داشت. تلاش هاي فراوان در اين زمينه در اين مسير طولاني توجه كافي به بهداشت و سلامتي عمومي نبود. اين موضوع به افزايش خطر ابتلا به بيماري ها و انتشار عفونت هاي مختلف و حتي گاهي مرگ ومير زائران در مسير حج منجر مي شد. بنابراين سفر زائران با چالش هاي بسياري روبه رو بود. نوشتار حاضر با استفاده از منابع سفرنامه اي و برخي نشريات، با روش تاريخي و توصيفي، بر آن است به موضوع بهداشت زائران ايراني از راه دريايي و زميني بپردازد. اين بررسي نشان مي دهد مشكل جدي زائران در سفر حج مسئله بهداشت و درمان بود. زائران بين راه و نيز در مكه و مدينه به امكانات بهداشتي و درماني دسترسي كافي نداشتند و گاه به علت نبود دانش كافي يا پزشك و امكانات بهداشتي و نيز بي نظمي و رعايت نكردن بهداشت فردي به بيماري هاي عفوني و مزمن مبتلا مي شدند و به همين علت بين راه جان خود را از دست مي دادند يا تا سال ها گرفتار پيامدهاي اين بيماري ها مي شدند.