بررسي تحليلي و تطبيقي روايت عاشورا در تاريخ طبري و تاريخ بلعمي بر اساس نظريۀ فزون‌متنيت ژنت

«تاريخ الامم و الملوك» يا تاريخ الرّسل و الملوك» نام كتابي است كه محمّد بن جرير طبري در تاريخ جهان از آغاز خلقت تا پايان سال 302 هجري قمري به رشتۀ تحرير درآورده‌است. از ابوعلي محمّد بلعمي كتابي به دست ما رسيده‌است كه با نام «تاريخ‌نامۀ طبري» يا «تاريخ بلعمي» شناخته مي‌شود. باور پژوهشگران بر آن است كه بلعمي كتاب طبري را به فارسي برگردان كرده و مطالبي از آن كاسته و بخشي‌هايي را نيز برافزوده‌است. در پژوهش حاضر، روايت طبري و بلعمي از رويدادهاي روز عاشوراي سال 61 هجري قمري، تجزيه، مقايسه و تحليل شده‌است. اين پژوهش با تكيه بر نظريۀ فزون‌متنيّت ژرار ژنت انجام شده‌است. بر اساس اين نظريه، همۀ متون از متون پيش از خويش برگرفته شده‌اند. متن آغازين، «پيش‌متن» و متن پسين، «بيش‌متن» ناميده مي‌شود. در جريان برگرفتگي بيش‌متن از پيش‌متن، تغييراتي حاصل مي‌شود كه «گشتار» نام دارد. بر اساس نتايج اين پژوهش، روايت بلعمي از روز عاشورا نمي‌تواند ترجمه‌اي از روايت طبري باشد. اعمال انواع گشتار كمّي مهم‌ترين عامل دگرگوني روايت بلعمي نسبت به روايت طبري بوده‌است.