تحليل دو نمونه متون روايي ادبيات فارسي در چارچوب نظريه شناختي فضاهاي ذهني و آميزه مفهومي

يكي از جنبه‌هاي مهم تحليل متن ادبي، بررسي چگونگي درك و تعبير آن از سوي خواننده است. نظريه هاي فضاهاي ذهني (فوكونيه، 1997) و آميزه مفهومي (فوكونيه و ترنر، 2002) دو نظريه شناختي هستند كه مي توانند نحوه دريافت خواننده از متن را تحليل كنند. اين پژوهش با هدف آشنايي مخاطب با چگونگي درك معني، در چارچوب نظريات مذكور و به روش توصيفي– تحليلي، به بررسي دو روايت پرداخته است: بازگرداني بخشي از داستان كاوه آهنگر در شاهنامه و حكايتي از رساله دلگشاي عبيد زاكاني. دليل انتخاب داستاني از شاهنامه، شاخص بودن آن اثر روايي در مجموعه آثار ادب پارسي است و حكايت عبيد زاكاني مي‌تواند نماينده ژانر طنز در ادبيات باشد، در حاليكه بيان شاهنامه جد است. اين دو اثر مي‌توانند نماينده نوع ادبي زيرمجموعه خود باشند. مطالعه پيش رو بر آن است كه فضاهاي ذهني خرد و كلان و نقش فضاسازها در تغيير دريافت‌هاي متن را طي فرايند مفهوم‌سازي تبيين نمايد. تحليل اين متون روايي نشان مي‌دهد كه چگونه فضاهاي اصلي و درونه‌اي يك روايت تحت تأثير فضاسازها شكل مي‌گيرند و چگونه نگاشت ميان آنها باعث ايجاد فضاهاي آميزه مي‌شود. اين تحليل همچنين دو نوع فضاي ذهني عاطفي و غيرعاطفي را كه در قالب آميزه مفهومي بوجود مي‌آيند، آشكار كرده و مشخص مي‌كند كه گاه غلبه فضاي ذهني عاطفي بر غيرعاطفي يا بر عكس، مي تواند در ايجاد ژانرهاي مختلف روايي موثر باشد.