بررسي ويژگي‌هاي كيفي پرتقال تامسون توليدي استان گلستان

سابقه و هدف: ضايعات محصولات باغباني شامل ضايعات كمي و كيفي از توليد تا مصرف مي‌باشد. سه عامل زمان برداشت، مدت انبارماني و اقليم، كيفيت ميوه و در نتيجه ميزان ضايعات را تحت تأثير قرار مي‌دهد. شاخص‌هاي گوناگوني جهت تعيين زمان برداشت مناسب مد نظر است. مهم‌ترين آنها در مورد پرتقال شاخص بلوغ (نسبت مواد جامد محلول كل به اسيد قابل تيتراسيون)، مواد جامد محلول كل و ميزان عصاره مي‌باشد. مدت زمان انبارماني پرتقال به شرايط توليد نظير اقليم، مديريت باغ، زمان برداشت و شرايط انبارماني بستگي دارد. به دليل كمبود اطلاعات پايه و ضروري در رابطه با پرتقال توليد شده در استان گلستان، اين تحقيق با هدف تعيين كيفيت ميوه در زمان برداشت و پس از انبارماني به مرحله اجرا درآمد. مواد و روش‌ها: در اين تحقيق با توجه به گستردگي باغات مركبات و تنوع اقليمي گلستان، استان به سه ناحيه غرب (كردكوي و بندرگز)، مركز (علي آباد و گرگان) و شرق (آزادشهر) تقسيم و در هر ناحيه تعدادي باغ با مديريت يكسان انتخاب شد. نمونه‌ها در هر باغ در دو زمان (هنگامي كه كمتر از 10 درصد سطح ميوه تغيير رنگ داده و هنگامي كه بيش از 90 درصد سطح ميوه تغيير رنگ داده) برداشت شد. سپس، نمونه‌هاي هر ناحيه در هر تاريخ برداشت با هم مخلوط و نهايتاً يك نمونه مركب جهت انجام آزمايشات اخذ ‌گرديد. نمونه‌ها در شرايط 6-4 درجه سلسيوس و رطوبت نسبي 90-85 درصد انبار شد. ويژگي‌هاي كيفي ميوه نظير اسيد قابل تيتراسيون، مواد جامد محلول كل، شاخص بلوغ، pH، ميزان اسيد اسكوربيك، ميزان قند كل، قندهاي احيا كننده و ساكارز در زمان برداشت و پس از 2 و 4 ماه انبارداري با استفاده از روش‌هاي ذكر شده در استانداردرملي ايران به شماره‌هاي 2685 (تجديد نظر اول) و 2-14617 آزمون گرديد. داده‌هاي آزمايش با استفاده از طرح آماري فاكتوريل 3×3×2 (دو سطح زمان برداشت، سه سطح ناحيه برداشت و سه سطح مدت انبارماني زمان صفر، 2 و 4 ماه نگهداري) و در سه تكرار و نرم افزار SAS مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. يافته‌ها: نتايج نشان داد كه مكان برداشت تاثير معني‌دار بر ويژگي‌هاي اسيد قابل تيتراسيون (0.01≥p)، مواد جامد محلول (0.01≥p) و شاخص بلوغ (0.05≥p) داشت، ليكن بر ويژگي‌هاي اسيد آسكوربيك، ميزان قند كل و احيا تاثير معني‌داري (0.01≥p) نداشت. زمان برداشت نيز بر اسيد قابل تيتراسيون، شاخص بلوغ و اسيد آسكوربيك تاثيرگذار بود (0.01≥p) ليكن بر ويژگي‌هاي مواد جامد محلول، قند كل و احيا تاثيري نداشت. مدت انبارماني نيز بجز قند كل ساير ويژگي‌هاي كيفي ميوه شامل اسيد قابل تيتراسيون، مواد جامد محلول، شاخص بلوغ، اسيد آسكوربيك و قند احيا را تحت تاثير معني‌دار خود (0.01≥p) قرار داد. نتايج نشان داد كه اسيد قابل تيتراسيون، اسيد اسكوربيك، مواد جامد محلول كل، شاخص بلوغ، قند كل، قند احياء و ساكارز به‌ترتيب در دامنه 1.67-0.76 گرم در 100 ميلي‌ليتر، 40.16-11.04 ميلي‌گرم در 100 گرم، 11.43-8.88 درجه بريكس، 13.34-6.34، 9.16-5.76 گرم در 100 گرم، 4.54-3.01 گرم در 100 گرم و 4.83-3.10 گرم در 100 گرم قرار داشت. نتيجه‌گيري: نمونه‌هاي ناحيه مركز استان داراي بيشينه ميزان عصاره و اسيد كل و كمينه مقدار اسيديته، مواد جامد محلول و شاخص بلوغ بودند. زمان برداشت دوم نيز موجب كاهش اسيد كل و افزايش شاخص بلوغ گرديد. انبارماني نيز ميزان عصاره، اسيديته، اسيد اسكوربيك، مواد جامد محلول، شاخص بلوغ و قند احيا را افزايش و ميزان اسيد كل و ساكارز را كاهش (0.01≥p) داد. بر اساس نتايج حاصله مي‌توان بيان نمود نمونه‌هاي ناحيه مركز در مقايسه با دو مكان ديگر بايد ديرتر برداشت شوند تا كيفيت مطلوب‌تري داشته باشند. انبارماني گرچه منجر به تغييراتي در تعدادي از صفات بررسي شده داشت ليكن مي‌توان بيان نمود كه ميوه‌هاي باغات استان گلستان پتانسيل انبارماني به مدت چهارماه را دارا هستند.