بررسي اثرات تنش خشكي بر عملكرد دانه، پارامترهاي فتوسنتزي و خصوصيات فيزيولوژيك ذرت دانه اي (.Zea mays L) و ماش (.Vigna radiata L) در الگوهاي مختلف كاشت

به‌منظور بررسي اثر الگوهاي كاشت بر خصوصيات فيزيولوژيكي ماش و ذرت در شرايط تنش خشكي، آزمايشي به‌صورت كرت‌هاي خرد شده در قالب طرح پايه بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در مزرعه تحقيقاتي دانشگاه ايلام طي سال زراعي 1401-1400 انجام گرديد. كرت‌‌هاي اصلي شامل آبياري در چهار سطح (40، 60، 80 و 100 درصد نياز آبي گياه) و كرت‌هاي فرعي شامل الگوي كاشت در چهار سطح (كشت مخلوط افزايشي 100 درصد ذرت+ 50 درصد ماش، كشت مخلوط جايگزيني 50 درصد ذرت+ 50 درصد ماش و كشت خالص ماش و ذرت) بودند. نتايج نشان داد تنش كم‌آبي (40 درصد نياز آبي) باعث كاهش كلروفيل، سرعت فتوسنتز، مقدار رطوبت نسبي و سرعت تعرق در هر دو گياه ماش و ذرت گرديد. سرعت فتوسنتز ذرت در الگوي كاشت جايگزيني در مقايسه با كشت خالص ذرت 18.3 درصد بيشتر بود. غلظت كلروفيل ذرت در الگوهاي كشت مخلوط جايگزيني و افزايشي به‌ميزان 7.7 درصد بيشتر از كشت خالص ذرت بود. بيشترين غلظت دي اكسيد كربن زير روزنه، دماي برگ و مقدار پرولين برگ ذرت و ماش در شرايط 40 درصد نياز آبي حاصل گرديد. عملكرد دانه ذرت تحت شرايط 40 درصد نياز آبي در مقايسه با 100درصد نياز آبي به‌ميزان 52.76 درصد كاهش يافت. بيشترين عملكرد دانه ذرت در كشت خالص ذرت و مخلوط افزايشي به‌دست آمد و كشت مخلوط جايگزيني كمترين عملكرد دانه ذرت را به خود اختصاص داد. در سطوح مختلف آبياري بيشترين عملكرد دانه ماش از كشت خالص به‌دست آمد و عملكرد ماش در كشت مخلوط افزايشي و جايگزيني كاهش يافت. نسبت برابري زمين در همه الگوهاي كاشت ذرت و ماش تحت شرايط آبياري مختلف بيشتر از يك بود و نشان‌دهنده برتري كشت مخلوط ذرت و ماش بر كشت خالص بود. به‌طور‌كلي نتيجه‌گيري مي‌شود كه كشت مخلوط ماش و ذرت رهيافت مهمي براي افزايش توليد محصول در شرايط تنش كم‌آبي است.