رفع برخي از دشواري‌هاي شعر خاقاني در چارچوب پديده تداخل زباني

شعر خاقاني پر از تصاوير، تعابير و مفاهيم مختلفي است كه كمتر در شعر فارسي نمونه دارد و همين موجب دشواري و ديريابي اشعار او شده است. تا امروز پژوهش هاي ارزنده اي در شرح و شناخت زواياي اشعار ديرياب اين شاعر بلندآوازه صورت گرفته، امّا هنوز بسياري از اصطلاحات و تعابير شعر او به صورت دقيق فهم نشده است. فرضيه‌ مقاله‌ حاضر اين است كه يكي از دلايل دشواري شعر خاقاني، «تداخل زباني» است. مفهوم تداخل زباني به عنوان يكي از نتايج دوزبانگي به تأثير (ناخودآگاه) زبان مادريِ گوينده در زبان دوم اشاره دارد. اين مفهوم، حضور باورهاي بومي و ويژگي‌هاي فرهنگي در گفتار و نوشتار گوينده را نيز شامل مي‌شود. بناي فرضيه‌ گفته‌شده بر واژه‌ها، جمله‌ها، تعابير و اصطلاحاتي در شعر خاقاني است كه در نظر گرفتن برابر تركي ِ آنها مي‌تواند گره از شعر او بگشايد. خاقاني شاعري آذربايجاني است كه به زبان فارسي شعر گفته است. دربارۀ زبان مردم آذربايجان در قرن ششم و پيش‌از آن، بحث هاي فراواني صورت گرفته است. آنچه نويسندگان اين مقاله در نظر دارند، فارغ از اين بحث‌ها، فقط پژوهش در متن مكتوب خاقاني و گره‌گشايي از دشواري‌هاي آن است كه به نظر مي‌رسد در مواردي، عامل آن، تداخل زباني باشد.