بررسي و تحليل انسجام گفتمان عاطفي هجران در شعر «اي ساربان منزل مكن جز در ديار يار من...» امير معزّي

مطالعه‌ گفتمان ادبي از ديدگاه نشانه‌معناشناسي، افق جديدي را براي درك و تحليل و پيچيدگي هاي زبان شعر غنايي و مفاهيم بنيادين موجود در آن گشوده است. از دستاوردهاي مهم نشانه‌معناشناسي اين است كه دريابيم ديگر سخن ادبي را نمي توان به واژه ها و جمله ها محدود كرد و غالب فرايندهاي ادبي از مرز جمله درمي گذرند و به گسترۀ بزرگ تري به نام گفتمان مي‌رسند؛ بنابراين حتي براي درك درست واژه هايي چون «عشق» و «هجران» كه از مفاهيم بنيادين شعر غنايي فارسي به شمار مي روند، بايد اين واژه ها و ساير واژه هاي مرتبط با آن را در پيوند با كليت گفتمان مربوط‌به آن مطالعه كرد. گفتمان عاطفي يكي از حوزه هاي اصلي بيان احساس در شعر به شمار مي رود. ازآنجاكه شكل گيري گفتمان عاطفي هر شعر با انتخاب واژه ها آغاز مي شود، در اين مقاله با روش توصيفي‌ - تحليلي كوشش شده است سازوكار توليد و دريافت معنا براساس شبكۀ واژگاني و فرايندهاي عاطفي آن در شعر بررسي شود؛ بدين منظور به‌صورت موردي، شعر غنايي امير معزي با مطلع «اي ساربان منزل مكن جز در ديار يار من...» انتخاب شده و سپس به چگونگي مفهوم «هجران» با عناصر عاطفي گفتمان، همچون: «جسمانه»، «صحنه‌پردازي عاطفي»، «اتصال و انفصال گفتماني» و ...، پرداخته است. نتايج نشان مي‌دهد كه چگونه در تحليل اين شعر مفهوم بنيادين هجران به‌عنوان هستۀ اصلي، مسير گفتماني را طي مي‌كند و بر همۀ عناصر گفتمان عاطفي از قبيل: نقشِ جسم‌ادراكي، صحنه‌پردازي عاطفي، اتصال و انفصال گفتماني، چشم‌انداز يا دورنماسازي، نقشِ افعال مؤثر و نقش آهنگ و نمود سايه مي‌افكند و سبب انسجام گفتمان عاطفي مي‌شود. همچنين با در نظر گرفتن مفهوم بنيادين و شبكه واژگاني و عناصر دخيل در فرايند عاطفي مي توان عاطفه را در شعر غنايي به‌صورت روشمند مورد تحليل، بررسي و حتي ارزيابي قرار داد.