بازخواني انتقادي چيستي جامعه در انديشه اجتماعي متفكران قرآني شيعي معاصر

سؤال از چيستي جامعه، پرسشي است كه فلسفه علوم اجتماعي متكفل پاسخ به آن است. در طول تاريخ دانشمندان زيادي در پي جواب درخور به اين پرسش بوده‌اند؛ اما توفيق و توافق چنداني نيافتند. متفكران مسلمان نيز درصدد برآمدند از راه انتزاع از حقيقت بيروني و شناخت واژه‌هاي متناظر جامعه در قرآن كريم و شناسايي ويژگي‌هاي آن واژگان، به تبيين ماهيت جامعه بپردازند، اما اين راه نيز چندان كه بايد مسئله را حل نكرده است. قرآن كريم مابه‌الاشتراكي كه موجب پديدآيي جامعه مي‌شود را در واژه «ولايت» خلاصه نموده و نوعي رابطه عرضي را بين افراد، بر پايه ايمان يا كفر و كنش‌هاي مطابق با آن‌ها، ذكر مي‌نمايد كه در اين پژوهش از آن با عنوان ولايت جمعي يادشده است. نوشتار حاضر كه با روش اسنادي و با رويكرد توصيفي تحليلي و با روش تفسير استنطاقي به رشته تحرير درآمده، در تبيين چيستي جامعه معتقد است كه اولاً قرآن ماهيت جامعه را معنوي ذكر مي‌كند و وابسته به جغرافيا، قبيله، نژاد و زبان نمي‌داند و ثانياً ازنظر قرآن كريم جامعه به مجموعه‌اي از انسان‌ها اطلاق مي‌شود كه بر يكديگر ولايت جمعي مبتني بر بينش و كنش‌هاي منطبق بر ايمان يا كفر داشته باشند.