نظريه مدنيت فطري آيت‌الله جوادي آملي

يكي از مسائل اساسي مكاتب فلسفي در حوزه علوم اجتماعي، مسئله اجتماعي بودن انسان است. براين‌اساس مسئله اصلي اين نوشتار نيز تبيين نظريه آيت‌الله جوادي آملي درباره اجتماعي بودن انسان است. در اين مقاله با مراجعه به آثار ايشان و بهره‌گيري از روش كتابخانه‌اي اين نتايج به دست آمده است: بر اساس نظريه جسمانية الحدوث و روحانية البقاء بودن، انسان در نقطه آغاز موجودي جسماني است و با حركت جوهري به تدريج وجودي روحاني مي‌يابد. بر اساس اين نظريه اگرچه انسان‌ها در حدوث، بهره‌مند از مبدأ واحد مشترك هستند، اما در بقاء، متناسب با نوع حركت خود به انواع متعدد مبدل مي‌شوند. جوادي آملي اجتماعي بودن انسان را يكي از مراحل حركت جوهري انسان برمي‌شمرد. وي انسان و كنش او را بر اساس حركت جوهري در چند دسته جاي مي‌دهد:  نخست؛ توحش طبعي و كنش حيواني، دوم؛ استخدام متقابل و كنش متقابل، سوم؛ استخدام عادلانه و كنش مبتني بر عقل، چهارم؛ احسان و ايثار و كنش مبتني بر فطرت الهي. جوادي آملي استخدام‌گري را ناشي از طبيعت انسان دانسته و معتقد است آدمي بر اساس فطرت خويش مدني است، اما بر اساس طبيعت خود متوحش است.