قرآن و سازوكارهاي علّي در تبيين آسيب‌هاي اجتماعي با تطبيق بر گزارة تأثير دنيادوستي بر گناه

تبيين­هاي علّي در علوم اجتماعي متشكل از سه عنصر اصلي­اند: متغير مستقل، متغير وابسته و رابطه ميان آنها كه در قالب سازوكار علّي بيان مي­شود و توضيح سازوكارهاي علّي، منوط به شناسايي و تحليل عوامل ميانجي ميان متغير مستقل و متغير وابسته است. هدف اين مقاله، برقراري پيوند ميان مضامين قرآني و ادبيات سازوكاريابي پيرامون يك فرضيه مشخص است. بدين منظور، بر مبناي ارتباط تنگاتنگ ميان دو مفهوم گناه و آسيب اجتماعي، گزاره بيانگر تأثير دنيادوستي بر گناه در كانون توجه قرار گرفته و با جست­وجو در آيات قرآن كريم و با بهرگيري از فنون روش تحليل محتواي كيفي عرفي كوشش شده است چهارچوب جامعي از عوامل ميانجي ميان دنيادوستي و گناه، شامل متغيرهاي كنشي، انگيزشي و ساختاري تدوين شود، چهارچوب جامعي كه مي­تواند در تبيين بسياري از آسيب­هاي اجتماعي از طريق ربط دادن متغيرهاي مستقل و وابسته به كار آيد. در اين راستا بالغ بر 600 عامل گوناگون كدگذاري شدند كه پس از حذف موارد مشابه، ميان دو دسته از عوامل ميانجي تفكيك شد: عواملي كه اثرگذاري آنها به گناه خاصي اختصاص دارد و عواملي كه دامنه تأثيرشان شامل گناهان مختلف مي­شود. با توجه به گستردگي عوامل دسته اول، از طرح آنها در اين بحث صرف‌نظر و تنها بر عوامل دسته دوم تمركز شد كه شامل حدوداً 150 عامل ميانجي بودند.