چارچوبي نوين براي خوانش معماري آرامگاهي ايران در دوره تاريخي ايلخانيان (نمونه پژوهي: آرامگاه هاي محدوده جغرافيايي آذربايجان)

دوره ايلخانيان مغول يكي از ادوار مهم و سرنوشت ساز تاريخ ايران محسوب مي‌شود و بسياري از نوآوري هاي فرهنگ و تمدن ايران كه در دوره هاي بعد پديدار گشتند پيامد تحولاتي بود كه در زمان تأسيس سلسله ايلخاني با اتكا به پيشينه باعظمت ايرانيان به منصه ظهور رسيد و دستاوردهاي ارزشمندي را نيز به تاريخ بشري عرضه كرد. منطقه آذربايجان نيز در اين دوره يكي از مراكز توانمند در عرصه هاي گوناگون هنر اسلامي گرديد. پايبندي ايلخانيان به شمنيسم و رواج و اشاعه آن باعث شكوفايي تصوف در ايران عصر آنان شد. اگر عرفان را مكتبي فكري- عملي كه سعي بر شناخت حقايق امور به طريق اشراق و كشف و شهود دارد، تعريف كنيم، عرفان شمني و تصوف اسلامي در زير اين تعريف مي‌گنجد. در اين دوره در سايه آزادي مذهبي، تجلي آموزه ها و برخي از وجوه تصوف در ساختار كالبدي معماري بناها را شاهديم. در بين مجموعه هاي معماري اين دوره، معماري آرامگاهي از جايگاه ويژه اي برخوردار است. با توجه به اينكه آرامگاه سازي در ميان جوامع مختلف معلول عامل عمده اعتقاد به جهان بعد از مرگ و حب ذات است، به نظر مي‌رسد ساختار معماري آرامگاهها، ارتباط تنگاتنگي با مفاهيم كهن الگويي داشته باشند. روانشناسي تحليلي يونگ ابزار معرفي تازه اي جهت فهم معاني و دريافت پيامهايي نو از منابع هنري و ادبي به شمار مي‌رود. بر اساس اين نظريه، كهن الگوها، بن مايه ها و تصاوير نماديني هستند كه در اساطير و فرهنگ ها، مفاهيمي مشترك و مشابهي را در ناخودآگاه بشر به جاي گذاشته اند. يكي از كهن الگوهاي مهم و محوري كه در روانشناسي تحليلي يونگ مطرح است، كهن الگوي فرآيند فرديت مي‌باشد كه در رابطه با پرسش هاي معنوي در مورد معناي زندگي و هدف هستي مطرح مي‌شود. با اين فرض كه آثار معماري در ايران، به‌مثابه متون ادبي، واجد تفسير و تشريح‌اند، اين تحقيق سعي دارد با استناد به روش تحليل كهن الگويي، خوانش معنايي جديدي بر اساس تأثير آيين هاي شمنيسم و تصوف در ساختار معماري اين بناهاي ارزشمند تاريخي را ارائه نمايد. بر اين اساس،  فهرستي از آرامگاههاي دوره ايلخاني با استناد به دايره المعارف پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامي گردآوري شد و نهايتا فرايند خوانش آرامگاهها بر اساس رمزگان معماري(رمزگان تكنيكي، رمزگان نحوي و رمزگان معنايي)ارائه گرديد.