تحليل مفهوم كفر در فقه و كلام و پيامدهاي فقهي آن

كاربرد فراوان واژه كفر در متون ديني، برخورداري از ابعاد گسترده اعتقادي و فقهي و تبديل شدن مباحث مرتبط با آن به يكي از مهم‌ترين چالش‌هاي جوامع اسلامي در عصر حاضر، اقتضاي بررسي دقيق مفهوم اين واژه و مٶلفه‌هاي آن را دارد. اين جستار كه به شيوه توصيفي ‌‍ـ‌ تحليلي سامان يافته است، درصدد تحليل تعريف اين واژه، ويژگي‌هاي آن در بيان فقيهان و متكلمان و بررسي مستندات روايي آن‌هاست. فقيهان و متكلمان مواردي از قبيل: انكار و تكذيب، جهل، شك در وجود خدا و رسالت پيامبر، عدم ايمان، اخلال به مباني همچون توحيد و عدل و اعتقاد به موجبات خروج از اسلام را به‌عنوان مٶلفه‌هاي كفر برشمرده‌اند. يافته‌هاي اين پژوهش نشان از آن دارد كه از ميان ويژگي‌هاي پيش‌گفته، تنها جحود و انكار از مستندات روايي استواري برخوردار است؛ اما ساير مٶلفه‌ها، يا داراي مستند نيستند و يا مستند مستحكمي ندارند. بنابراين، كفر كنشي (انكار و تكذيب) در برابر باورهاست نه صِرف عدم واكنش.