بررسي تغييرات كاربري ارضي و مولفه‌هاي اقليمي در شهرستان مشكين شهر

زمينه و هدف: تغيير اقليم تاثيرات منفي بر منابع آبي و جوامع انساني به ويژه در مناطق خشك و نيمه خشك دارد. سنجش از راه دور كاربرد وسيعي در مطالعاتي از جمله نظارت بر محيط زيست، كشاورزي و اقليم كره زمين دارد. اين فن آوري امكان پژوهش و بررسي اين دست از مطالعات را در مناطق بزرگ با وضوح مكاني و زماني بالا، به ويژه مناطق صعب العبور و يا مناطقي كه فاقد ايستگاه اندازه گيري زميني (مانند ايستگاه هاي سينوپتيك) هستند را فراهم مي كند. با توجه به گسترش اقليم نيمه بياباني سرد در منطقه شمال غرب كشور و تغييرات كاربري اراضي منطقه مشكين شهر در سال هاي اخير، هدف از پژوهش حاضر بررسي رابطه متقابل مولفه هاي اقليمي دما، بارش و همچنين رطوبت خاك با تغييرات كاربري اراضي است.روش پژوهش: شهرستان مشكين شهر در شمال غرب ايران واقع شده و يكي از شهرستان هاي مهم استان اردبيل مي باشد. در پژوهش حاضر منطقه مورد مطالعه با استفاده از تصاوير ماهواره اي لندست 5 براي سال 2002 و لندست 8 براي سال 2021 در هفت كلاس كشاورزي آبي، كشاورزي ديم، منطقه مسكوني، مناطق آبي، پوشش برفي، مرتع خوب و مرتع ضعيف جهت بررسي تغييرات كاربري اراضي طبقه بندي شدند. در ادامه مولفه هاي دما و بارش (به همراه صحت سنجي با داده هاي زميني) به ترتيب با استفاده از الگوريتم تك كاناله و پايگاه داده GPM و رطوبت خاك نيز با استفاده از الگوريتم نوري -حرارتي (TOTRAM) با اعمال پارامترهاي LST و NDVI به صورت سري زماني براي سال هاي 2002، 2006، 2011، 2016، 2019 و2021 بررسي شدند. يافته ها: با بررسي نقشه هاي حاصل تغييرات قابل ملاحظه اي در كاربري هاي مختلف مشاهده شده كه بيشتر اين تغييرات در زمينه ي افزايش زمين هاي كشاورزي آبي و مراتع ضعيف و از بين رفتن مراتع مرغوب بوده است. همچنين نوسانات دمايي و بارشي در سال هاي مورد مطالعه كاملا روشن است و از روند منظمي برخوردار نمي باشند، به طوري كه براي مثال در سال 2011 افزايش ناگهاني بارش به مقدار 46 ميليمتر مشاهده مي شود. ولي ميزان كمينه ي دما نسبت به بيشينه ي آن در سال هاي مختلف افزايش بيشتري در مقايسه با سال 2002 نشان مي دهد. پوشش گياهي و ميزان طوبت خاك نيز روند صعودي يا نزولي خاصي نداشته و مقادير متفاوتي در سال هاي مختلف نشان مي دهند، اما حداكثر پوشش گياهي، يعني مقدار 1 در مورد شاخص NDVI در سال 2002 مشاهده مي شود.نتايج: با توجه به نتايج و نوسانات مقادير مولفه هاي اقليمي، به ويژه تغييرات ناگهاني در برخي سال ها، نشانه هايي از تغييرات اقليم در منطقه مشاهده مي شود، ولي نظري قطعي نمي توان در رابطه با روند تغييرات كاربري اراضي و تغييرات اقليمي بيان كرد. بررسي نتايج نشان مي دهد كه تغييرات كاربري به ويژه در بخش كشاورزي مي تواند تحت تاثير شرايط اقليمي باشد. وابستگي مولفه هاي اقليمي به يكديگر و متأثر بودن رطوبت خاك و پوشش گياهي از اين مولفه ها، از نتايج ديگر اين مطالعه است. به طوري كه با افزايش دما شاهد كاهش ميزان رطوبت و سطح پوشش گياهي هستيم. زمان هايي كه رطوبت خاك نسبت به سال هاي ديگر بيشتر است، با توجه به نقش خنك كنندگي تبخير، دما پايين و پوشش گياهي مطلوب است. در نتيجه بين مولفه هاي مختلف وابستگي روشني وجود دارد و تغيير در پارامتري بقيه پارامترها را تحت تاثير خود قرار مي دهد، اما به نظر مي رسد مولفه ي دما نقش پر رنگ تري نسبت به بقيه پارامترها ايفا مي كند.