ويژگي‌ها و مصارف موقوفات زنان ساري و بارفروش در دورۀ قاجار

اسناد موقوفات در دورۀ قاجار يكي از مهم‌ترين منابع براي ترسيم اوضاع اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و مذهبي ايران در اين دوره هستند. دربين اقشار و گروه‌هاي مختلف جامعۀ ايران كه با انگيزه‌هاي متفاوت به وقف توجه داشته‌اند، زنان از اهميت خاصي برخوردارند. بررسي مندرجات وقف‌نامه‌هاي زنان، هم ازنظر آگاهي از ميزان رواج وقف دربين زنان در اين دوره و چگونگي وقف آن‌ها، و هم از جنبۀ تصوير بخش‌هايي از مشاركت زنان در امور اجتماعي دورۀ قاجار، داراي اهميت است.هدف: اين پژوهش، برآن است تا با مطالعۀ محتواي وقف‌نامه‌هاي زنان واقف در شهرهاي ساري و بارفروش در دورۀ قاجار چگونگي مصارف و ويژگي‌هاي موقوفات آن‌ها و نيز موقعيت اجتماعي واقفان زن را بررسي كند.روش / رويكرد پژوهش: روش اين پژوهش، توصيفي-تحليلي و آماري است و باوجود تكيه بر مندرجات اسناد موقوفات، از برخي منابع تاريخي و تحقيقات معتبر نيز استفاده شده‌است.يافته‌ها  و نتيجه­گيري: وقف‌نامه‌هاي زنان ساري و بارفروش در دورۀ قاجار، ازلحاظ ويژگي‌هاي موقوفات و نوع مصارف آن‌ها، با وقف‌نامه‌هاي مردان اين دو شهر چندان تفاوتي ندارند. طرز فكر و اعتقاد هر واقفي ذيل تعيين مصارف موقوفه خودنمايي مي‌كند. موقوفات زنان اين دو شهر، كاركردهاي مذهبي و اجتماعي داشته‌اند و براي مصارفي چون عزاداري، خيرات و مَبَرّات، مخارج طلاب، تهيۀ كتب علوم ديني، امور عام‌المنفعه، و حمايت از معيشت اولاد واقف درنظر گرفته شده‌اند. نوع موقوفات اين زنان، از جنس زمين، خانۀ مسكوني، دكان، باغ، حمام و كاروان‌سرا است. زنان واقف اين دو شهر ازحيث خاستگاه اجتماعي از گروه‌هاي اعيان و اشراف، تجار و كسبۀ بازار و زمين‌داران بودند. موقعيت اجتماعي زنان واقف ساري و بارفروش، به‌استثناء تعداد كمي كه خود داراي نقش اجتماعي چون قابله يا تعزيه‌خوان بودند به موقعيت اجتماعي پدران يا همسرانشان وابسته بود. نقش‌هاي اجتماعي پدران و همسران اين زنان عمدتاً شامل: مسگر، پالان‌دوز، چاقوساز، پيش‌نماز، دباغ، ارسي‌دوز، طبيب، مؤذن، مستوفي، قصاب، خياط، جراح، كلاه‌دوز، قاضي، گل‌دوز، بقال، تاجر و كفشدار بوده‌است.