تشكيك در وجود از ديدگاه علامه طباطبايي و استاد مصباح

يكي از مسائل ذيل اصالت وجود، تبيين كثرات عالم بود كه براي توجيه آن، نظريه تشكيك وجود مطرح شد. در حكمت متعاليه، علاوه بر انواع سه‌گانه كثرت به بعض ذات، خارج ذات و تمام ذات، معيار چهارمي براي توجيه برخي كثرات مطرح شد: اختلاف به تمام ذات در عين اشتراك به تمام ذات يا اختلاف به شدت و ضعف. انديشمندان صدرايي در تبيين اين معيار دچار اختلاف شدند. علامه طباطبايي معتقد است برخي كثرات عالم واقع با اين معيار قابل توجيه نيست. وي با طرح ملاك جديد «عينيت مابه‌الامتياز و مابه‌الاشتراك» معتقد است اگر اختلاف وجودات به اختلاف مراتب و شدت و ضعف بازگردد، تشكيك طولي وگرنه عرضي است. استاد مصباح نيز سخن علامه را مردود دانسته و معتقد است اگر مصاديق يك مفهوم رابطه علّي ـ معلولي داشته باشند، آنگاه آن مفهوم به نحو تشكيكي بر آن‌ها حمل مي‌شود؛ در غير اين صورت، تشكيك عرضي‌اي وجود ندارد و چنين كثراتي متباين به تمام وجودند.