تأثير ساعت مولكولي ماهيچه‌ اسكلتي بر پيام‌رساني سازگاري‌هاي عملكرد ورزشي

فرايند‌هاي فيزيولوژيكي و رفتاري كم‌وبيش همه‌ موجودات به زمان روز بستگي دارد. در پستانداران نور اين فرايندها را در هسته‌ فوق كياسمايي هيپوتالاموس وارد مي‌كند كه ساعت مركزي بدن را تشكيل مي‌دهد و عملكرد بدن را با چرخه‌ 24 ساعته نور و تاريكي هماهنگ مي‌كند. آهنگ‌ شبانه‌روزي افزون بر جنبه‌هاي ادراكي و شناختي عملكرد، بر بسياري از جنبه‌هاي وابسته به عملكرد فيزيولوژيكي مانند قدرت و انعطاف‌پذيري ماهيچه‌ها تأثير مي‌گذارند. همچنين بين عملكرد جسمي و تغييرات شبانه‌روزي (سيركادين) دماي بدن همبستگي قوي و معناداري ديده مي‌شود؛ به‌طوري‌كه عملكرد بهينه همزمان با اوج دماي بدن در اوايل غروب است. ساعت شبانه‌روزي كه مسئول آهنگ شبانه‌روزي است، كم‌وبيش در هر سلولي وجود دارد و اختلال در آن به بيماري‌هاي زيادي مانند ديابت نوع دو و نشانگان سوخت‌وسازي منجر مي‌شود. يافته‌ها نشان مي‌دهد هومئوستاز ماهيچه‌ اسكلتي نه‌تنها به‌دليل نبود و كمبود فعاليت ورزشي و دريافت كم‌پروتئين رژيم غذايي، بلكه با اختلال در شرايط آهنگ شبانه‌روزي مانند كار مداوم و پيوسته‌ شبانه، شيفت و نوبت كاري، كمبود خواب و پرواززدگي (Jet lag) شايد دچار اختلال شود. در اين مطالعه‌ مروري، مقالات وابسته به موضوع با استفاده از واژگان كليدي ساعت مولكولي ماهيچه‌اي، عملكرد ورزشي، آهنگ شبانه‌روزي و فنوتيپ از متون منتشرشده و پايگاه‌هاي معتبر و با استفاده از موتورهاي جست‌وجوي گوگل اسكالر و pubmed انتخاب و بررسي شدند. زمان انجام فعاليت‌هاي ورزشي اهميت زيادي در عملكرد دارد. با وجود زمان انجام فعاليت، كرونوتايپ[1] مي‌تواند عامل بسيار مهمي بر عملكرد باشد. بر پايه‌ پژوهش‌هاي بررسي‌شده، در ورزشكاران رشته‌هاي مختلف تيمي و انفرادي بيشتر عملكردهاي ورزشي مانند قدرت، سرعت، استقامت، دقت، توانايي بازيافت و هماهنگي در عصر و اوايل شب بهتر بوده است. اين برتري در عصر را مي‌توان به دماي بدن، ترشح هورمون‌ها، آهنگ سيركادين، استراحت و بازيافت نسبت داد. در مواردي نيز مانند ورزش شنا، قدرت و استقامت در صبح بهتر بوده است. بر پايه‌ اطلاعات جمع‌آوري‌شده در اين مطالعه‌ مروري، آهنگ‌هاي زيستي و فيزيولوژيكي بر عملكرد افراد تأثير دارند. با وجود تفاوت‌هاي فردي و ترجيح شخصي در تعيين ساعات تمرين، با در نظر گرفتن زمان تمريني ويژه در هر روز و تمرين در ابتداي روز مي‌توان عملكرد افراد را بهبود بخشيد. بالاتر بودن دماي بدن در عصرهنگام، افزايش سطح ترشح هورمون‌هايي مانند كورتيزول و تستوسترون و ... مي‌تواند از عوامل مؤثر بر عملكرد بهتر ورزشكاران در عصر باشد. اما بسته به نوع فعاليت، سطح مهارت، جنسيت ورزشكاران و تفاوت‌هاي فردي زمان انجام فعاليت براي عملكرد بهتر مي‌تواند متغير باشد. افزون بر موارد ذكرشده ترجيح فردي براي انجام فعاليت در روز يا شب عاملي مهمي در بهبود عملكرد است.