پيش بيني روند همكاري هاي علمي ايران در پرتو پيوستن به معاهدات بين المللي: شبيه سازي سناريوهاي محتمل با رويكرد مدلسازي عامل محور

طي دو دهه اخير، برخي از معاهدات بين‌المللي نقش تعيين‌كننده‌اي در تسهيل همكاري علمي بين كشورهاي عضو ايفا نموده‌اند. به‌ همين جهت مطالعه حاضر در صدد پيش‌بيني اثر عضويت ايران در اين نوع معاهدات بر سه مورد است: اول، ميزان همكاري علمي ايران با اعضاي هر معاهده، دوم، ميزان كل همكاري‌هاي علمي بين‌المللي ايران، و سوم، ميزان وابستگي ايران به همكاري علمي با آمريكا به‌عنوان كليدي‌ترين كنشگر شبكه همكاري علمي بين‌المللي. بر اساس پيشينه پژوهش، معاهداتي كه تأثير معناداري بر روابط همكاري علمي بين كشورها دارند عبارت‌اند از: «جي هفت»، «جي بيست»، «اتحاديه اروپا»، «سازمان همكاري و توسعه اقتصادي»، «اوپك»، «اَپك» و «بريكس». اين مطالعه مبتني ‌بر روش شبيه‌سازي (با رويكرد مدل‎سازي عامل‌محور) است. از اين روش براي شبيه‌سازي شبكه همكاري‌هاي علمي بين كشورهاي مستقل داراي بيش از يك ميليون نفر جمعيت در بازه 2023-2042 استفاده شد. داده‌هاي ثانويه مورد نياز براي شبيه‌سازي از پايگاه «وب‌آو‌ساينس» و پايگاه داده «سازمان ملل» گردآوري شد. فرضيات مرتبط با سناريوهاي محتمل بر مبناي مدل آماري «تفاوت در تفاوت» آزمون شدند. كليه محاسبات اعم از شبيه‌سازي شبكه و آزمون فرضيات در محيط نرم‌افزار R انجام شد. يافته‌هاي پژوهش نشان داد كه پيوستن ايران به «جي بيست»، «سازمان همكاري و توسعه اقتصادي» و «اَپك» سبب افزايش معنادار همكاري علمي ايران با اعضاي هر كدام از اين معاهدات خواهد شد. اما عضويت در «بريكس» تأثير معناداري بر همكاري ايران با اعضاي اين معاهده ندارد. همچنين، پيوستن ايران به هر كدام از اين چهار معاهده موجب افزايش معنادار ميزان كل همكاري‌هاي علمي بين‌المللي ايران خواهد شد. با وجود اين، ميزان افزايش حاصل در سناريوي «جي بيست» بيشتر و در سناريوي «بريكس» كمتر از ساير معاهدات است. در همان ‌حال، عضويت ايران در «جي بيست» و «بريكس» منجر به افزايش معنادار وابستگي ايران به همكاري علمي با آمريكا خواهد شد. در مقابل، عضويت ايران در «سازمان همكاري و توسعه اقتصادي» و «اَپك» نقش بارزي در كاهش وابستگي ايران به همكاري علمي با آمريكا خواهد داشت. مزيت ديگر عضويت ايران در «سازمان همكاري و توسعه اقتصادي»، تقويت همكاري‌هايش با دو مورد از كنشگران كليدي اروپا (فرانسه و ايتاليا)ست. از مزاياي فرعي پيوستن ايران به «اَپك» نيز افزايش معنادار همكاري‌هاي علمي ايران با كنشگر كليدي شرق آسيا (چين) است. نتايج حاكي از اين است كه پيوستن ايران به «اَپك» و «سازمان همكاري و توسعه اقتصادي»، هم به افزايش رؤيت‌پذيري آن در شبكه همكاري علمي بين‌المللي و هم به كاهش وابستگي‎اش به همكاري علمي با آمريكا كمك خواهد نمود.