بررسي تغييرات فيتوشيميايي اسانس گياه دارويي Thymus vulgaris L. تحت تاثير امواج فراصوت

تا كنون تحقيقات بسياري در راستاي معرفي امواج فراصوت به عنوان يك عامل كمكي جهت افزايش راندمان استخراج اسانس گياهان دارويي صورت گرفته است. اما كمتر محققي به نقش امواج فراصوت در تحريك واكنش هاي شيميايي بر روي تركيبات اسانس گياهان پرداخته است. اين پژوهش، با هدف بررسي اثر امواج بر روي تركيبات اصلي اسانس آويشن باغي (Thymus vulgaris L.)، پس از استخراج اسانس و عدم حضور بافت گياهي انجام شد. بدين منظور، اندام هوايي گياه آويشن باغي در خرداد 1400 از منطقه جنوب تهران و در مرحله گل دهي برداشت شد. اسانس گياه به روش توسط دستگاه تقطير با آب (طرح كلونجر) استخراج و تركيبات آن توسط روش هاي GC و GC/MS شناسايي و اندازه گيري شد. در ادامه امواج فراصوت توسط پراب تيتانيومي (400 وات) و با سه متغير دما، زمان و نسبت اسانس به آب در سه سطح، بر اسانس مستخرج اعمال شد. در نهايت 27 نمونه اسانس تيمار شده تهيه و تركيبات شيميايي تمامي آن ها توسط دستگاه كروماتوگرافي گازي اندازه گيري شد. اسانس اوليه شامل 44.37 درصد تيمول، 29.80 درصد پارا-سيمن و 21.24 درصد گاما-ترپينن بود. نتايج حاصل نشان داد كه اعمال امواج فراصوت به اسانس آويشن سبب افزايش ميزان تيمول و به همان نسبت كاهش ميزان گاما-ترپينن و پارا-سيمن شده است. با بهينه سازي شرايط (نسبت 0:1 از اسانس به آب، دماي 20 درجه سانتي گراد و زمان 10 دقيقه) موفق شديم ماده موثره تيمول را از 44.37 درصد به 70.18 درصد افزايش دهيم. امواج فراصوت در حضور آب و اكسيژن سبب توليد راديكال هيدروپروكسيل (HOO˙) و در ادامه انجام واكنش هاي اكسايشي در راستاي توليد تيمول از گاما-ترپينن و پارا-سيمن مي گردد. نتايج اين پژوهش نشان مي دهد كه امواج فراصوت علاوه بر كمك به افزايش راندمان استخراج اسانس از بافت گياهي مي تواند با تحريك واكنش هاي راديكالي سبب تغيير در ماهيت و نسبت تركيبات فيتوشيميايي در اسانس گردد.