بررسي اوليه صفات مورفولوژيكي گياه دارويي Peganum harmala L. در غرب ايران

تنوع ژنتيكي، تجزيه و تحليل همبستگي، تجزيه مسير و تجزيه رگرسيون، منابع اساسي براي توسعه نوآورانه برنامه‌هاي اصلاحي براي بهبود واريته‌ها و صفات مطلوب هستند. ارزيابي خصوصيات بوم‌شناختي و ريخت‌شناسي گياهان دارويي براي استفاده در جهت بهره‌برداري مطلوب، الزامي است؛ بنابراين، خصوصيات ريخت‌شناسي اسپند (Peganum harmala L.) در نواحي از غرب كشور ارزيابي شدند. براي اين هدف، چهار رويشگاه انتخاب شدند كه ازنظر خصوصيات، نماينده سطح مطلوبي از مناطق پراكنش اسپند هستند؛ بنابراين، براي ارزيابي روابط بين صفات اثرگذار بر صفات اقتصادي و به‌طور كلي شناساندن رويشگاه‌ها به‌عنوان يكي از پتانسيل‌هاي طبيعي غرب ايران، نمونه‌هاي چهار رويشگاه گياه اسپند واقع در مناطق مذكور، با آرايش طرح آزمايشي بلوك‌هاي كامل تصادفي آزمون شدند. نتايج نشان دادند بيشترين همبستگي بين صفت ارتفاع بوته با صفات تعداد شاخه (**0.781)، وزن تر كل بوته (**0.849) و صفت وزن خشك كل بوته (**0.924)، صفت تعداد گل در بوته با تعداد برگ (**0.735)، وزن تر تك ساقه (**0.95) و وزن خشك تك ساقه (**0.901) و همچنين صفت تعداد شاخه با وزن تر كل بوته (**0.724) و وزن خشك كل بوته (**0.697) ظاهر شد. صفت وزن تر تك ساقه با صفت وزن خشك تك ساقه (**0.986) و صفت وزن تر كل بوته با صفت وزن خشك كل بوته (**0.856) توانست همبستگي مثبتي را ايجاد كند. رگرسيون گام‌به‌گام براي عملكرد خشك كل بوته به‌عنوان متغير تابع نشان داد صفت ارتفاع ساقه، صفت تعداد برگ و صفت تعداد گل در بوته به‌ترتيب وارد مدل شدند و با ضريب تبيين تجمعي 93.6 درصد بيشترين تغييرات عملكرد خشك كل بوته را توجيه كردند. سپس صفات واردشده به مدل رگرسيوني توسط تجزيه عليت ارزيابي شدند. در مبحث تجزيه عليت بيشترين اثر مستقيم را صفت ارتفاع ساقه روي عملكرد خشك كل بوته به ميزان 0.747 گذاشته است و همچنين اين صفت توانست همبستگي مثبت و معني‌داري به ميزان **0.924 با صفت عملكرد خشك كل بوته ايجاد كند؛ بنابراين، از اين صفات مي‌توان به‌درستي در افزايش عملكرد خشك كل بوته استفاده كرد.