تبيين ويژگي‌هاي كاربردي منظر در بازآفريني بافت‌هاي تاريخي (مطالعۀ موردي: محلۀ تخت گنبد اصفهان)

تداوم حيات بافت‌هاي تاريخي موضوعي چالش‌برانگيز براي همۀ معماران، مرمت‌گران و ساير فعالان و مسئولان اين حوزه بوده است. در اين راستا مقالات، پژوهش‌ها و طرح‌هاي زيادي ارائه و اجرا شده است كه راهكارهاي پيشنهادشده در آن‌ها را مي‌توان به دو دستۀ كلي تقسيم‌بندي كرد. اول راهكارهايي كه به كالبد و فيزيك بافت‌هاي تاريخي پرداخته‌اند و پيشنهاداتي در جهت رفع مشكلات مرتبط با بناها و ارتباطات فيزيكي بين آن‌ها پرداخته‌اند و دستۀ دوم با ارائۀ مطالعاتي رفتاري و جامعه‌شناختي و معنايي درخصوص بافت‌هاي تاريخي راهكارهايي در اين خصوص ارائه كرده‌اند. چنين به‌نظرمي‌رسد كه هيچ‌كدام از دو دسته راهكارهاي مذكور، كه به نوعي نگاه گسسته عيني و ذهني به اين مكان‌هاي باارزش است، به تنهايي نتوانسته مؤثر واقع شود. از اين‌رو چگونگي به‌كارگيري رويكرد منظرين در حفاظت و احياي ارزش‌هاي بافت‌هاي تاريخي و تقويت جايگاه خاطرۀ جمعي به‌عنوان عاملي مؤثر در تداوم حيات اين مكان‌ها در برنامه‌هاي مربوط به بازآفريني و احيا، اصلي‌ترين مسئلۀ اين پژوهش است. در اين پژوهش پس از تعريف منظر و ارتباط آن با مكان و شاخصه‌هاي مؤثر در تقويت اين ارتباط، به تحليل ويژگي‌هاي منظرين و مكاني بافت‌هاي تاريخي و هم‌چنين بررسي نظريات مختلف صاحب‌نظران در اين حوزه و دسته‌بندي آن‌ها پرداخته شده است. اين مهم در راستاي شناسايي ارزش‌هاي منظرين و مؤثر بر هويت منظر بافت‌هاي تاريخي و دستيابي به يك نقشۀ راه كلي به‌منظور باززنده‌سازي و بازآفريني پايدار اين مكان‌ها است. امروزه رويكردها و راهكارهاي مختلفي دربارۀ مرمت، احيا و بازآفريني بافت‌هاي تاريخي در شهرها ارائه شده است. حال آن‌كه به‌نظر‌مي‌رسد در بيش‌تر آن‌ها جايگاه منظر و رويكرد منظرين به‌عنوان عاملي مؤثر در باززنده‌سازي و بازيابي هويت اين مكان‌ها بسيار كم‌رنگ است. از اين‌رو اصلي‌ترين هدف اين پژوهش شناسايي و به‌كارگيري ارزش‌هاي منظرين و خاطرات جمعي در مدلي براي باززنده‌سازي و بازآفريني پايدار بافت‌هاي تاريخي است كه بتواند به‌صورتي مؤثر بر خوانش و ادراك روايت اين مكان‌ها در تعامل با منظر اثر گذارد. در اين نوشــتار كه با استفاده از روش تحقيق تحليلي-توصيفي و مطالعۀ موردي انجام‌گرفته، با به‌كارگيري روش كتابخانه‌اي و ميداني به جمع‌آوري اطلاعات پرداخته شده و به مــرور مســتندات مربوط به منظر و رويكرد منظرين و مكان، هويت مكان، حس مكان و ســطوح مختلف آن پرداخته شده اســت. نگاه منظرين به‌عنوان رويكردي نوين در احيا و بازآفريني بافت‌هاي تاريخي (به‌مثابۀ مكان) مي‌تواند به حفاظت از ارزش‌هاي ملموس و ناملموس اين مكان‌ها و تداوم حياتشان كمك كند و البته در مقياسي كلان‌تر، حفاظت از روايت تاريخ شهر را موجب شود. اين مهم مي‌تواند در افزايش حس تعلق شهروندان به شهر مؤثر باشد. حس تعلق عامل مؤثر در تداوم و پايداري مكان است. منظر مكان‌هاي تاريخي در اصل متني غني است كه هرگونه دخل و تصرف، تغيير و تعامل با آن بدون قرائت و ادراك روايت مربوطه ميسر نيست كه از اين حيث، به‌كارگيري نگاه منظرين به‌واسطۀ تقويت ارتباط با مكان مي‌تواند مهم و ارزشمند به حساب آيد. به‌كارگيري رويكرد منظرين در بازآفريني و احياي بافت‌هاي تاريخي مي‌تواند به تداوم امكان خوانش درست متن منظر و ادراك روايت تاريخي مكان در بافت‌هاي تاريخي كمك كند و تقويت پايداري شهرهاي تاريخي را به همراه داشته باشد.