تبيين فرهنگيِ هندسه ي فضا در معماري با رويكرد واقع‌گرايي انتقادي

هندسه يكي از مشخصه‌هاي مهم فضاي معماري است؛ انسان با فضاي معماري در ارتباط است و در ايجاد آن نقش دارد. حوزه معماري، بيان‌كننده مقوله‌اي فرهنگي است كه ابزار شكل‌دهنده فضا در آن، هندسه است. شكل‌گيري فضاي معماري متاثر از فرهنگ است و هندسه فضا در چارچوبي فرهنگي و در تعامل و پيوستگي بين ابعاد و سطوح مختلف فضا قرار دارد. با رويكرد واقع‌گرايي انتقادي كه در آن تبيين پديده ‌ها در يك قالب كلي امكان‌پذير است و به‌صورت لايه‌لايه و همه‌جانبه قابل بررسي اند، هندسه فضا مبتني بر فرهنگ در معماري تبيين مي گردد. در اين رويكرد، واقعيت پديده ‌ها در سه لايه تجربي، حقيقي و واقعي قابل بررسي اند. لايه واقعي در آخرين لايه قرار دارد و علت و سازوكارهاي توليد رويدادهاي قابل مشاهده و غيرقابل مشاهده است كه بر امور فرهنگي دلالت دارد. اين پژوهش با روش توصيفي تحليلي و با اتخاذ راهبرد كلي پس كاوي، به‌دنبال تبيين فرهنگي هندسهِ فضا در معماري است. هندسه فرهنگي، پديده‌اي به‌طور مطلق واقعي و يا كاملا بازنموده نسبي نيست. در تحليل هندسهِ فضا با توجه به واقع گرايي انتقادي، سه سطح از هندسه در فضاي معماري شناسايي شد: اول، شكلي- كالبدي كه بر پايه اصول و قواعد منطقي و رياضياتي قابل مشاهده و اندازه گيري است؛ دوم، ادراكي- رفتاري كه بالفعل در فضاي معماري وجود دارد و باعث قابليت هاي محيطي مي گردد اما لزوما به صورت ظاهري و صريح قابل مشاهده نيست، سوم، اعتباري- معنايي كه به سازوكارهاي شكل‌ گيري فضاي معماري با تكيه بر مسائل انسان‌شناسي، جامعه شناسي و به بيان جامع تر مسائل فرهنگي مي پردازد. اين سطوح داراي شاخصه‌هاي مختلفي هستند و هرچند كه به‌صورت مستقل قابل بررسي‌اند، اما در فضاي معماري، با هم در ارتباط‌اند و بر هم تاثير مي‌گذارند. هندسه در لايه واقعي و علّي شكل گيري فضاي معماري، اعتبار و برساخته مي‌شود و در نتيجه، هندسه با دريافت مكانيسم‌ها و سازوكارهاي خاصي از مقام ذهني به مقام عيني در مي‌آيد و هندسهِ فرهنگيِ فضا شكل مي‌گيرد. با كنش‌هاي انساني در فضاي معماري، نيازها و تحولات جديد مطرح مي‌شود كه ارتباطات فرهنگي و اجتماعي در آن توليد و بازتوليد مي‌شوند.