تحليل معناشناختي از ابعاد پنهان سكونت در مسكن ايراني؛ مطالعه موردي: سكونتگاه‌هاي مسكن اجتماعي در همدان

در دهه‌ هاي اخير به دنبال تغييرات در حوزه ‌هاي مختلف اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي و سياسي، انواع گوناگوني از مسكن شكل گرفته است. در اين راستا مسكن اجتماعي به ‌عنوان يكي از اشكال پاسخ گويي به نياز مسكن مي‌ باشد. مسكن اجتماعي مسكني است كه با امكان اختلاط‌نشيني از شكل ‌گيري آسيب ‌هاي اجتماعي جلوگيري نموده و موجب انسجام اجتماعي در جامعه مي‌ گردد. با توجه به آنكه در ايران، طراحي اين‌گونه از مسكن، با نگاهي جامع پيش مي رود، تحقق امر سكونت با رويكردي معناشناسانه، به‌ دليل گسترش روزافزون سكونتگاه‌ هاي بي ‌كيفيت در شهرها، ضروري به‌ نظر مي رسد تا در چنين سكونتگاه‌ هايي بتوان فضاهايي منطبق بر نيازهاي انسان را طراحي نمود. هدف مقاله حاضر بازگشت به مفهوم سكونت و تبيين ابعاد پنهان آن در مسكن اجتماعي با رويكردي معناشناختي و به ‌منظور دستيابي به سياست‌ هاي طراحي در جهت ارتقاي كيفيت اين‌گونه از مسكن مي باشد. اين مقاله با رويكردي كيفي و به روش تحليل محتواي كيفي و در حوزه معماري انجام شده است. داده‌ ها با استفاده از اجماع سه شيوه (مطالعات كتابخانه ‌اي، مشاهده، و مصاحبه) جمع‌ آوري شده اند. در ادامه، داده‌ هاي بدست آمده در محيط نرم ‌افزار MAXQDA20 تحليل شده، سپس با استفاده از كدگذاري ، داده‌ ها به مفاهيم، مقوله و سپس به ابعاد تبديل شده است. با توجه به مطالعات انجام شده، چهار بعد شامل كالبدي- ساختاري، اجتماعي- فرهنگي، ادراكي- زيباشناختي، و زيست ‌محيطي، ابعاد پنهان سكونت در مسكن اجتماعي مي باشند كه هر كدام اشاره به معنايي از نيازهاي انسان دارند. بدين‌ ترتيب زماني انسان مي‌ تواند در جايي به مفهوم واقعي، سكنا گزيند كه آن مكان فراتر از توجه به بعد كمي، بازنمايي از توجه به ابعاد وجودي او كه همانا بعد جسماني- روحاني، اجتماعي، معنوي، و رواني است، باشد تا همه جنبه ‌هاي نيازهاي مختلف او را برطرف نمايد.