كارايي مصرف آب در كشت مخلوط ذرت-ماش تحت شرايط مختلف تنش آبي

به‌منظور بررسي تنش آب و الگوهاي كشت بر بهره‌وري آب در كشت مخلوط ماش و ذرت تحت شرايط تنش خشكي، آزمايشي به‌صورت كرت‌هاي خرد شده در قالب طرح پاية بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در مزرعة تحقيقاتي دانشگاه ايلام طي سال زراعي 1400-1399 انجام شد. كرت‌‌هاي اصلي شامل آبياري در چهار سطح (40، 60، 80 و 100 درصد نياز آبي گياه) و كرت‌هاي فرعي شامل الگوي كشت در چهار سطح (كشت مخلوط افزايشي 100 درصد ذرت+ 50 درصد ماش، كشت مخلوط جايگزيني 50 درصد ذرت+ 50 درصد ماش و كشت خالص ماش و ذرت) بودند. براي بررسي كارايي كشت مخلوط از دو شاخص نسبت برابري زمين (LER) و نسبت برابري آب (WER) استفاده شد. نتايج نشان داد كه كارايي مصرف آب محصول ماش در دو الگوي كشت مخلوط افزايشي و مخلوط جايگزيني به‌طور معناداري كم‌تر از كشت تكي ماش بود. بهره‌وري آب ماش در كشت مخلوط جايگزيني به‌طور متوسط 23 درصد بيش‌تر از كشت مخلوط افزايشي بود. بيش‌ترين بهره‌وري آب ماش در سطح آبياري 80 درصد نياز آبي و كشت تكي (0.51 كيلوگرم بر مترمكعب) اتفاق افتاد. بهره‌وري آب ذرت در همة الگوهاي كشت با افزايش مقدار مصرف آب آبياري كاهش پيدا كرد. بين بهره‌وري آب كشت مخلوط افزايشي و كشت تكي ذرت اختلاف معناداري وجود نداشت. بنابراين، بهره‌وري آب كشت مخلوط جايگزيني داراي تفاوت معنادار با دو الگوي كشت ديگر بود. بيش‌ترين مقدار LER به‌ميزان 1.56 و 1.52 به‌ترتيب در كشت مخلوط افزايشي در 80 و 100 درصد نياز آبي به‌دست آمد كه معادل 56 و 52 درصد افزايش سودمندي زراعي نسبت به كشت خالص دو گونه به‌صورت تكي بود. WER در همة سطوح آبي و دو الگوي كشت مخلوط بيش‌تر از يك بود كه بيان‌گر برتري كشت مخلوط با مقدار آب كم‌تر نسبت به كشت تكي است. مقدار WER كشت مخلوط افزايشي در همة سطوح آبياري بيش‌تر از كشت جايگزيني بود. هم‌چنين، نتايج نشان داد كه بيش‌ترين WER به مقدار 1.46 مربوط به تيمار كشت مخلوط افزايشي با سطح آب مصرفي 80 درصد است. مقايسة دو شاخص LER و WER نشان داد كه به‌طور كلي كشت مخلوط باعث استفاده كاراتر از آب و زمين مي‌شود. هم‌چنين، نتايج بيش‌ترين LER و WER در كشت مخلوط افزايشي و سطح آبياري 80 درصد اتفاق افتاده است. بنابراين، كشت مخلوط افزايشي و استفاده از سطح آبياري 80 درصد باعث كارآمدترين استفاده از منابع آب و زمين مي‌شود.