هوش مصنوعي در مراقبت‌هاي پرستاري و مامايي: راه‌حل جديد يا چالش‌هاي اخلاقي جديد؟

با پيشرفت فناوري هوش مصنوعي، مي‌توان از آن در حوزه پرستاري و مامايي به‌منظور بهبود تصميم‌گيري، ارائه مراقبت بهتر به بيماران و بهبود عملكرد سيستم بهداشتي استفاده كرد. ازاين‌رو، كاربرد هوش مصنوعي در اين حوزه‌ها به‌عنوان يك رويكرد مؤثر و نوين در ارائه خدمات مراقبتي موردتوجه قرار گرفته است. بااين‌حال، كاربردهاي عملي هوش مصنوعي در تمامي حوزه‌هاي اين دو حرفه محدود هستند و استفاده از هوش مصنوعي در حوزه مراقبت‌هاي بهداشتي مي‌تواند چالش‌هاي اخلاقي جديدي به وجود آورد. كاربردهاي عملي هوش مصنوعي در پرستاري و مامايي: فنّاوري هوش مصنوعي در پرستاري و مامايي براي بهبود تصميم‌گيري، مراقبت از بيمار و ارائه خدمات به كار گرفته مي‌شوند (1). همچنين هوش مصنوعي مي‌تواند براي پشتيباني از تصميم‌گيري باليني پرستاران در موقعيت­هاي پيچيده مراقبتي يا انجام وظايفي همانند فرآيند مستندسازي، مورداستفاده قرار گيرد (2). چالش‌هاي اخلاقي: با استفاده از هوش مصنوعي در حوزه بهداشت چالش‌هاي اخلاقي جديدي به وجود مي‌آيند. به‌عنوان‌مثال، پرستاران و ماماها بايد اطمينان حاصل كنند كه يكپارچه‌سازي هوش مصنوعي در سيستم بهداشت به‌گونه‌اي صورت مي‌گيرد كه اخلاقي باشد و با ارزش‌هاي پرستاري اصلي مانند مراقبت مهربانانه و مراقبت كل‌نگر هماهنگ باشد (3). گرچه استفاده از هوش مصنوعي در حوزه پرستاري و مامايي مي‌تواند به‌عنوان يك ابزار كمكي براي پرستاران و ماماها مورداستفاده قرار گيرد، اما نمي‌تواند به‌عنوان جايگزين آن‌ها در نظر گرفته شود. پرستاران و ماماها نقش مهمي در ارائه خدمات بهداشتي و درماني به بيماران دارند و علاوه بر ارائه مراقبت به فرد بيمار، با ارائه پشتيباني عاطفي و رواني نيز به بهبود سلامتي آن‌ها كمك مي‌كنند. هوش مصنوعي مي‌تواند در برخي از وظايف مانند پردازش داده‌هاي بيماري، تشخيص برخي از بيماري‌ها و ارائه پشتيباني در تصميم‌گيري‌هاي باليني به كار گرفته شود، اما نمي‌تواند جايگزين نقش انساني پرستاران و ماماها و متخصصين درماني گردد (4, 5). قابليت بالقوه هوش مصنوعي براي بهبود تصميم‌گيري‌ها، بهبود مراقبت از بيمار و ارائه خدمات بهداشتي در حوزه‌ي پرستاري و مامايي بسيار ارزشمند است. در اين زمينه، استفاده از هوش مصنوعي به‌عنوان يك رويكرد نوين و مؤثر در ارائه خدمات مراقبتي بهبود يافته است. بااين‌حال، استفاده از هوش مصنوعي در حوزه بهداشت چالش‌هاي اخلاقي جديدي به وجود مي‌آورد و نياز به مشاركت بيشتري از تمامي نهادهاي مرتبط وجود دارد. پرستاران و ماماها بايد اطمينان حاصل كنند كه يكپارچه‌سازي هوش مصنوعي در سيستم بهداشت به‌گونه‌اي صورت مي‌گيرد كه اخلاقي باشد و با ارزش‌هاي پرستاري اصلي مانند مراقبت مهربانانه هماهنگ باشد. مدل‌هاي علم داده همچنين مي‌توانند به بهبود توانايي‌هاي يادگيري ماماها كمك كنند و ارائه خدمات بهداشتي را بهبود بخشند. درنهايت، بايد راهنمايي‌ها و مقررات واضحي توسعه و اجراي هوش مصنوعي در حوزه بهداشت ارائه شود تا اطمينان حاصل شود كه اين فناوري به‌گونه‌اي اخلاقي و پاسخگويي به نيازهاي جامعه توسعه پيدا كند. در مراقبت‌هاي پرستاري و مامايي، چندين محدوديت در استفاده از هوش مصنوعي وجود دارد كه بايد در نظر گرفته شود، ازجمله: كمبود تماس و تعامل انساني: مراقبت‌هاي پرستاري و مامايي نياز به لمس شخصي و حمايت عاطفي دارند كه سيستم‌هاي هوش مصنوعي نمي‌توانند اين نوع مراقبت را فراهم كنند. محدوديت در تفسير نيازهاي بيمار: سيستم‌هاي هوش مصنوعي براي توليد پيشنهاد‌ها، به داده‌ها و الگوريتم‌ها نياز دارند كه ممكن است نيازها و ترجيحات منحصربه‌فرد بيمار را نتوانند به‌طور كامل درك كنند. توانايي محدود هوش مصنوعي در ارائه مراقبت‌هاي فيزيكي و جسماني: سيستم‌هاي هوش مصنوعي نمي‌توانند مراقبت فيزيكي مانند تجويز دارو يا انجام روش‌هاي پزشكي را كه جنبه‌هاي مهمي از مراقبت پرستاري و مامايي هستند، فراهم كنند. توانايي محدود در مواجهه با شرايط پيچيده: مراقبت‌هاي پرستاري و مامايي اغلب درگير شرايط پيچيده‌اي هستند كه نياز به تفكر انتقادي و مهارت‌هاي تصميم‌گيري دارند، كه سيستم‌هاي هوش مصنوعي ممكن است در تفكر نقادانه داراي محدوديت باشند. وابستگي به كيفيت داده‌ها: سيستم‌هاي هوش مصنوعي براي توليد پيشنهاد‌ها به داده‌هاي دقيق و جامع وابسته هستند. مسائل كيفيت داده، مانند داده‌هاي ناقص يا نادرست، مي‌تواند دقت پيشنهاد‌هاي توليدشده توسط هوش مصنوعي را كاهش دهد. ملاحظات اخلاقي: استفاده از هوش مصنوعي در مراقبت‌هاي پرستاري و مامايي مشكلات اخلاقي مربوط به حريم خصوصي بيمار و امنيت داده را به همراه دارد. هزينه: توسعه و پياده‌سازي سيستم‌هاي هوش مصنوعي مي‌تواند هزينه‌بر باشد و در برخي مراقبت پرستاري و مامايي دسترسي و بهره‌برداري از آن‌ها را محدود كند (1, 6-8). استفاده از هوش مصنوعي در مراقبت‌هاي سلامت، چالش‌هاي اخلاقي متعددي را به همراه دارد كه بايد مدنظر قرار گيرند. در ادامه چندين چالش اخلاقي در استفاده از هوش مصنوعي در مراقبت‌هاي سلامت آورده شده است: تأثير بر استقلال بيمار: استفاده از هوش مصنوعي در مراقبت‌هاي سلامت ممكن است بر استقلال بيمار تأثير بگذارد و نياز به اطمينان از مشاركت بيمار در فرايند تصميم‌گيري‌هاي مراقبتي وجود دارد (7). رضايت آگاهانه: استفاده از هوش مصنوعي در عمل به چالش‌هاي فوري در يكپارچه‌سازي آن با مسائل باليني مواجه است، ازجمله اينكه چگونه با اخذ رضايت آگاهانه هماهنگ شود (9). ايمني و شفافيت در دستورالعمل‌ها: در استفاده از هوش مصنوعي در مراقبت‌هاي سلامت، نياز به ايمني و شفافيت و وضوح در دستورالعمل‌ها و مقررات وجود دارد (10). حريم خصوصي: استفاده از هوش مصنوعي در مراقبت‌هاي سلامت، شامل جمع‌آوري داده‌هاي شخصي و حساس است كه بايد از حملات سايبري محافظت شود و حريم خصوصي اطلاعات بيماران حفظ گردد (11). پاسخگويي و شفافيت: در توسعه و استفاده از هوش مصنوعي در مراقبت‌هاي سلامتي، نياز به پاسخگويي به‌موقع و شفافيت وجود دارد (12). درنتيجه، استفاده از هوش مصنوعي در مراقبت‌هاي سلامت عليرغم مزاياي متعدد، محدوديت‌ها و چالش‌هاي اخلاقي متعددي را به همراه دارد كه بايد به آن‌ها پرداخته شود، ازجمله رضايت آگاهانه، ايمني و وضوح دستورالعمل‌ها، حريم خصوصي داده‌هاي مرتبط با بيمار، پاسخگويي و تأثير بر استقلال بيمار. ايجاد دستورالعمل و مقررات واضح براي تضمين توسعه و پياده‌سازي هوش مصنوعي به روشي اخلاقي و پاسخگو داراي اهميت هست.