بررسي كارآيي انرژي در نظام توليد نخود ديم با اعمال آبياري تكميلي

انرژي‌ هاي ورودي و خروجي، اجزاي مهمي از كشاورزي پايدار هستند. به بيان ديگر، توليد پايدار بدون توجه به توازن انرژي نظام ‌هاي توليدي، قابل حصول نيست. بر اين اساس، در اين پژوهش كه در سال زراعي 1400- 1399 در شهرستان خرم‌ آباد انجام شد، انرژي ورودي و خروجي دو نظام توليد نخود (Cicer arietinum) ديم (نظام توليد نخود ديم بدون آبياري تكميلي و نظام توليد نخود ديم با آبياري تكميلي در مرحله گل‌دهي) اندازه‌ گيري شد تا بر اساس آن، كارآيي انرژي نظام و اثر آبياري تكيملي بر آن تعيين شود. بدين منظور، ابتدا با استفاده از فرمول كوكران، حجم نمونه (تعداد كشاورزان) تعيين گرديد و سپس در بين كشاورزان پرسش نامه‌ هايي توزيع شد تا اطلاعات مربوط به نظام كشت خود شامل نوع ماشين‌ آلات، سطح نهايي زمين زير كشت، روش كاشت و برداشت، عملكرد دانه در واحد سطح، تعداد كارگرها (مرد و زن)، ميزان بذر استفاده شده، مقدار كود و آفت ‌كش‌ ها را در آن قيد كنند. براي مقايسه دو نظام توليد نخود ديم، علاوه‌بر اندازه گيري انرژي ‌هاي ورودي و خروجي، شاخص‌ هاي نسبت انرژي و انرژي خالص خروجي نيز محاسبه شد. نتايج حاصل از تجزيه و تحليل داده هاي به‌دست آمده از پرسش نامه‌ ها نشان داد كه كل انرژي ورودي به نظام 14589 مگاژول در هكتار بود كه 87 درصد آن (12724 مگاژول در هكتار) به مصرف سوخت ديزل اختصاص داشت. عملكرد دانه نخود ديم در شرايط كشت ديم كم (645 كيلوگرم در هكتار) بود، به همين دليل انرژي خروجي از نظام (11997 مگاژول در هكتار) كمتر از انرژي ورودي به نظام بود كه در نتيجه، نسبت انرژي و انرژي خالص خروجي به‌ترتيب كمتر از يك (0/82) و كمتر از صفر (2491- مگاژول در هكتار) به‌دست آمد. اگر چه آبياري تكميلي درمرحله گل‌دهي، مصرف انرژي را به‌اندازه 60 مگاژول در هكتار افزايش داد، ولي به‌دليل افزايش 34 درصدي عملكرد دانه و انرژي خروجي نظام، كارآيي انرژي كل نظام توليد نخود ديم را بهبود بخشيد، چرا كه باعث افزايش نسبت انرژي و انرژي خروجي به‌ترتيب به 1/1 و 1406 مگاژول در هكتار شد. نتايج پژوهش حاضر نشان داد كه آبياري تكميلي در مرحله گل‌دهي، علاوه‌بر افزايش عملكرد دانه، كارآيي انرژي را نيز افزايش مي ‌دهد.