درك سازوكار ناهنجاري هاي جوي حاكم بر گردوغبار تابستانه شمال شرق ايران

شناسايي كانون هاي گردوغباري و به طبع آن رفتارشناسي اين پديده در مناطق مختلف سبب شده تا يكي از مسائل چند دهه اخير به عنوان يك مخاطره مورد بررسي قرار گيرد. بدين منظور از آمار 15 ايستگاه هواشناسي در منطقه شمال شرق ايران مشتمل بر استان هاي خراسان شمالي، رضوي و جنوبي در يك دوره 17 ساله (2016-2000) استفاده شد. در ادامه براي تببين سازوكار حاكم بر روزهاي گردوغباري با مراجعه به مركز ملي پيش بيني محيطي/علوم جو (NCEP/NCAR) مقادير مولفه هاي مداري و نصف النهاري باد و ارتفاع ژئوپتانسيل تهيه شد. در ادامه براي رديابي و شناسايي كانون ها به ترتيب از مدل HYSPLIT و مقادير AOD سنجنده MODIS بهره گيري شد. نتايج نشان داد كه در دوره گرم سال به دليل استقرار سامانه واچرخندي شبه ساكن قوي در ترازهاي زيرين جو سبب شده تا افزايش تاوايي منفي در منطقه بيشينه نزول هوا و در نهايت حاكميت يك جريان شمالي را براي منطقه به همراه داشته باشد. بررسي ناهنجاري ارتفاع ژئوپتانسيل و تاوايي مشخص شد، 3 الگوي غالب نابهنجار در بروز بيشينه گردوغبارها در منطقه فعاليت دارند. بطوريكه افزايش ارتفاع ژئوپتانسيل به بيش از 5 الي 10 ژئوپتانسيل متر و افزايش چرخندگي منفي از شرايط عمده به حساب مي آيد. با بررسي مدل رديابي و بهره گيري از داده هاي ماهواره اي نيز 5 كانون اصلي كه بيش از 90 درصد گردوغبارهاي منطقه را متاثر مي سازد، شناسايي گشت كه در اين ميان سهم كشور تركمنستان با دو كانون جدا و يك كانون مشترك با كشور ازبكستان نقش چشمگيري در رخداد گردوغبارهاي تابستانه شمال شرق ايران را بر عهده دارد.