نقد و بررسي رمان موت صغير محمد حسن علوان، بر پايه نظريه گفتمان محور ون ليوون

شخصيت ها در رمان و اثري روايي يا داستاني عنصر مهمي از روايت قلمداد مي شوند. اين عنصر، افزون ‌بر جنبۀ ساختاري، ازنظر مضمون پردازي نيز بخش بزرگي از بار ايدئولوژيك داستان را بر عهده دارد. ون ليوون در نظريۀ گفتمان‌ كاوي خود، به پيوند عنصر شخصيت و گفتمان اثر پرداخته و از نحوۀ بازنمايي و عدم بازنمايي ايفاگران و ارتباط آن با گفتمان اثر، سخن گفته است. اين مقاله باتكيه‌بر همين نظريه، به بررسي رمان معروف «موت صغير» از محمد حسن علوان مي پردازد. رماني شخصيت‌محور كه به پردازش زندگي ابن عربي، صوفي مشهور قرن ششم، در قالب روايتي آميخته از تخيّل نويسنده و واقعيت مي پردازد. ابن عربي در سيروسلوك عرفاني و در سفرهايي كه براي دستيابي به اهداف و مقاصد عرفاني دنبال كرده، با شخصيت هاي مختلفي مواجه شده است و راوي داستان نيز باتوجه‌به صبغۀ تاريخي اثر و اثرگذاري هركدام از تيپ هاي شخصيتي در شكل گيري گفتمان، به بازنمايي آنها باتكيه‌بر شيوه هاي مختلف حذف و اظهار پرداخته است. نتيجه نشان مي دهد كه علوان در اثر خود، در بازنمايي شخصيت ها به‌گونۀ فنّي و مطابق با گفتمان اثر عمل كرده است و شخصيت‌هايي كه در خدمت اين گفتمان عرفاني هستند، بخش عمده‌اي از بازنمايي را به خود اختصاص داده و به شيوه هاي مختلفي به نمايش درآمده‌اند؛ درحالي‌كه شخصيت هاي تاريخي، باوجود صبغۀ تاريخي رمان، سهم كمتري از بازنمايي دارند. روش پژوهش در اين مطالعه، توصيفي – تحليلي است.