تغييرات ريخت شناسي هندسي برگ راش شرقي در گراديان ارتفاع از سطح دريا

سابقه و هدف: يكي از قديمي‌ترين روش‌هاي طبقه‌بندي و شناسايي گونه‌هاي مختلف گياهي، استفاده از صفات ريخت‌شناسي است، از ميان مشخصه‌هاي ريخت‌شناسي، برگ‌ها به دليل فتوسـنتز و كربن‌گيـري داراي اهميت بسياري هستند. تحليل‌هاي ريخت‌سنجي معمولا به دو روش سنتي و هندسي انجام مي‌گيرد. تاكنون مطالعات بررسي تغييرات مورفولوژيكي گياهان در ايران به روش سنتي بوده است و استفاده از ريخت‌سنجي هندسي براي گونه‌هاي جانوري استفاده شده است. هدف از اين مطالعه بررسي تغييرات ريخت‌شناسي هندسي برگ راش‌شرقي در ارتفاعات مختلف و مقايسه نتايج آن با تغييرات ريخت‌شناسي سنتي مي‌باشد.مواد و روش: در اين تحقيق از جمعيت طبيعي راش‌شرقي در چهار ايستگاه ارتفاعي نمونه‌برداري شد. در مطالعه ريخت‌شناسي سنتي، ۴۰ درخت و در ريخت‌شناسي هندسي ۱۰ درخت در هر ارتفاع انتخاب، و از هر جهت تاج درخت ۱ برگ انتخاب گرديد. در مطالعه سنتي صفات ريخت‌شناسي شامل طول پهنك، عرض پهنك، مساحت پهنك ، محيط پهنك ، ضريب شكل برگ و نسبت طول به عرض با دستگاه اندازه‌گيري Leaf Area Meter اندازه‌گيري گرديد. در مطالعه هندسي نيز، نمونه برگ‌هاي جمع‌آوري شده خشك و سپس به صورت ديجيتالي با اسكنر به شكل تصوير ذخيره شد. و از ۸ صفت مورفولوژيكي برگ كه بصورت لندمارك بر روي تصاوير اسكن شده قرار گرفتند براي ارزيابي تغييرات ريخت‌شناسي هندسي برگ راش شرقي در ارتفاعات مختلف استفاده گرديد، تجزيه و تحليل داده‌ها با آزمون تجزيه واريانس چندطرفه و آزمون دانكن انجام شد. يافته‌ها: نتايج نشان داد كه ارتفاع يكي از عوامل مهم شكل‌گيري ريخت‌شناسي برگ در راش شرقي است. درختاني كه در ارتفاعات رشد مي‌كنند، عموماً داراي برگ هاي كوچك‌تر هستند كه نشان‌دهنده‌ي سازش راش‌شرقي با شرايط‌ محيطي در هر طبقه ارتفاعي مي‌باشد. صفات ابتداي دمبرگ، انتهاي دمبرگ، آخرين رگبرگ سمت چپ، بيشترين پهناي برگ از سمت چپ، بيشترين پهناي برگ از سمت راست در ريخت‌شناسي هندسي و صفات محيط و مساحت در ريخت‌شناسي سنتي موثرترين صفات در تفكيك جمعيت‌ها معرفي شدند.نتيجه‌گيري: در اين مطالعه مشخص شد جمعيت‌هاي ارتفاعات مختلف در هر دو روش ريخت‌شناسي هندسي و سنتي از هم تفكيك شدند و نشان داده شد كه دو روش سنتي و هندسي تقريبا بطور كامل بين نمونه‌ها يكسان عمل نمي‌كند. گروه‌بندي بيشتر جمعيت‌ها در ريخت شناسي هندسي نشان دهنده‌ي كارايي و دقت بيشتر اين روش در تفكيك جمعيت‌ها است. با استفاده از اين روش مدرن، اطلاعات هندسي در مورد تفاوت هاي ريختي را مي توان در تصاوير و نمودارهاي مختلف نمايش داد، در نتيجه تفاوت ها در جمعيت‌ها برجسته شده و قابليت تفسير نتايج افزايش مي‌يابد. تعيين موثرترين صفات در تفكيك جمعيت‌ها نيز نشان‌دهنده‌ي قابليت روش هندسي در تعريف صفات متفاوت‌تر و با جزييات بيشتر است.