تأثير شدت هاي مختلف شاخه‎ زني درختان حرا (Avicennia marina (Forssk.) Vierh. ) بر زادآوري و رويش توده

سابقه و هدف: مانگروها، يكي از پوشش‎هاي مهم و اثرگذار بوم‎سازگان ماندابي هستند كه هميشه‌سبز و مقاوم به شوري بوده و در پهنه‎هاي جزرومدي نواحي گرمسيري و نيمه‎گرمسيري رويش مي‎كنند، به‎طوري‎كه به شرايط شوري زياد، باد، محيط غيرهوازي خاك و جزرومدهاي با ارتفاع زياد سازگار شده‌اند. باوجود خدمات محيط‌زيستي فراوان، اين جنگل‎ها از بوم‎سازگان‎هاي در حال تهديد در مناطق گرمسيري و نيمه‌گرمسيري محسوب مي‎شوند كه نسبت به فعاليت‎هاي بشري و تغييرات آب و هوايي بسيار آسيب‎پذير بوده و در معرض تهديد هستند. در طول ساليان اخير، تخريب زيستگاه‎هاي مانگرو درنتيجه توسعه سواحل، آلودگي، آبزي‎پروري، قطع و بهره‌برداري و تهيه سوخت، با شدت بيشتري انجام گرفته و منجر به كاهش شديد مساحت جنگل‎هاي مانگرو شده است. يكي از مهم‎ترين تهديدهاي انساني در جنگل‎هاي مانگروي استان هرمزگان، شاخه‎زني حرا (Avicennia marina) توسط افراد بومي به‎منظور تعليف دام است. درصد اهميت شاخه‎زني در هرمزگان نسبت به ساير تهديدها بسيار بيشتر است، بنابراين هدف از اين پژوهش بررسي تاثير شدت‎هاي مختلف شاخه‎زني بر ويژگي‎هاي زايشي و رويش توده جنگلي مي‎باشد.مواد و روش‎ها: محل اجراي طرح (منطقه‎اي به طول 180 متر در امتداد ساحل و طول جنگل مانگرو، در امتداد بالاترين و پائين‌ترين سطح جزرومد) بود. اين طرح در قالب آماري كاملاً تصادفي با 4 تيمار و 10 تكرار در قطعات نمونه به‎طول 40 و عرض 25 متر در امتداد شيب اراضي ساحلي انجام شد. در هر قطعه نمونه و در امتداد قطر آن، 10 درخت حرا كه قطر تاج آن بيشتر از 2 متر بود، انتخاب شد و تيمارهاي شاخه‏زني با درصدهاي (صفر، 10، 20 و 30 درصد) بر روي آنها اجرا شد (40 درخت). قابل ذكر است كه قطر در ارتفاع 30 سانتي‎متر و ارتفاع درختان نمونه، وضعيت زادآوري اطراف درختان نمونه، قطر و ارتفاع درختان اطراف، پيش از شاخه‎زني و 5 سال پس از شاخه‎زني، اندازه‎گيري شد و با استفاده از تجزيه واريانس يك‎طرفه مقايسه شد. يافته‎ها: نتايج نشان داد ميزان رشد ارتفاعي و قطري درختان نمونه، در تيمار شاهد با مقادير 0.45 متر و 2.37 سامتي‎متر بيشترين مقدار را داشت و به‎طور معني‎داري بيشتر از تيمارهاي 20 (0.23 متر و 0.94 سانتي‎متر) و 30 درصد (0.17 متر و 0.52 سانتي‎متر) بود. همچنين، مقدار زادآوري در اطراف درختان نمونه با انجام شاخه‎زني كاهش معني‎داري داشت. زادآوري در تيمار شاهد با مقدار 0.093 اصله نهال در متر مربع، بيشترين مقدار را داشت، در حالي‎كه در تيمار شاخه‎زني 30 درصد، كمترين مقدار (0.031 اصله نهال در متر مربع) مشاهده شد. قابل ذكر است به‎ترتيب تعداد صفر، 3، 5 و 8 نونهال خشكيده ≤ 5 سانتي‎متر، در طول 5 سال، درتيمارهاي شاهد، 10، 20 و 30 درصد شاخه‎زني مشاهده شد. در بررسي اثر شاخه‎زني بر رويش درختان اطراف درخت نمونه، اثر معني‎داري ‎مشاهده نشد. نتيجه‎گيري: درمجموع، نتايج پژوهش پيش‌رو نشان داد درختان حرا، بسيار حساس به دخالت انساني و شاخه‎زني بوده و به‎شدت واكنش نشان مي‎دهند. اين واكنش به‎صورت كاهش ويژگي‎هاي رويشي و توليد نهال در اطراف درختان شاخه‎زني‎شده، در عرصه رويشگاه نمايان شد.