ارزيابي ويژگي هاي كمي و كيفي الياف ساقه بزرك (Linum usititassimum L) و خمير كاغذ حاصل از آن ها

سابقه و هدف: اگرچه، هدف اصلي از كشت گياه بزرك (Linum usititassimum L)، توليد بذر و استخراج روغن از آن است، اما مقادير قابل توجه‌ الياف بلند پوست ساقه اين گياه مي‌تواند منبع بسيار مناسب الياف بلند مورد استفاده در صنايع كاغذسازي باشد. در اين تحقيق سعي گرديده است كه علاوه بر بررسي ويژگي‌هاي كمي، كيفي و خميرسازي گياه بزرك، به اثر فاصله كاشت اين گياه بر روي اين ويژگي‌ها نيز توجه گردد.مواد و روش‌ها: اين پژوهش در ماه‌هاي مه تا اوت 2015 در مزرعه UPark دانشگاه مين امريكا اجرا شد. آزمايشات با استفاده از كرت‌هاي خرد شده در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي انجام گرفت. فاكتورهاي اصلي شامل 4 فاصله كاشت (0/9، 1/5، 2/2 و 4/4 سانتي‌متر) و فاكتورهاي فرعي شامل 3 زمان برداشت (50، 75 و 100 روز پس از كشت) بودند. فاصله بين رديف‌هاي كاشت 4/25 سانتي‌متر و هر كرت شامل 5 رديف به طول 2 متر بود. در زمان‌هاي 50، 75 و 100 روز پس از كاشت، قطر و طول ساقه 30 نمونه از هر سه رديف مياني هر كرت اندازه‌گيري شد. پس از برداشت نمونه‌ها، اجزاي مختلف گياه (مغز ساقه، پوست ساقه، برگ، ريشه و كپسول ميوه) در آزمايشگاه اندازه‌گيري و درصد وزني آنها در هر هكتار محاسبه شد. همچنين، بيومتري الياف پوست و مغز ساقه نيز انجام گرفت. آزمايشات خميرسازي نيز از پوست و كل ساقه با دو روش دي اكسيد گوگرد- اتانول- آب (SEW) و سودا صورت گرفت. تمام آناليزهاي آماري با استفاده از نرم‌افزار SPSS انجام شد و مقايسه ميانگين‌ها با استفاده از آزمون دانكن در سطح 1 و 5 درصد انجام گرفت.يافته‌ها: نتايج آناليز واريانس نشان داد كه اثر عوامل متغير بر طول و قطر ساقه بزرك در سطح 1 درصد معني‌دار بود، در حالي كه اثر متقابل آنها معني‌دار نبود. افزايش فاصله كاشت منجر به عملكرد بيشتر ساقه، ريشه، برگ و كپسول ميوه شد. با وجود كاهش درصد پوست ساقه بزرك از 33 به 4/25 درصد زماني كه فاصله كاشت از 9/0 سانتي متر به 4/4 سانتي‌متر افزايش يافت، عملكرد كلي ساقه به‌طور قابل توجهي افزايش يافت. بيش‌ترين الياف پوست و مغز (به‌ترتيب 4700 و 608 ميكرون) در فاصله كاشت 9/0 سانتي متر و كمترين آن‌ها (به ترتيب 4080 و 510 ميكرون) در فاصله كاشت 4/4 سانتي‌متر مشاهده شد. نتايج خميرسازي از كل ساقه بزرك به دو روش سودا و SEW نشان داد كه بيش‌ترين و كم‌ترين درصد بازده به‌ترتيب با مقادير 9/62 و 57/48 درصد مربوط به زمان‌هاي 30 و 90 دقيقه فرآيند SEW مي باشد. نتايج آناليز واريانس نشان داد اثرات مستقل فاصله كاشت و اجزاي ساقه بر عدد كاپاي خمير SEW به ترتيب در سطوح 5 و 1 درصد معني‌دار بود. بيشترين عدد كاپاي خمير (12/62) مربوط به خمير حاصل از مغز بزرك كاشته شده در فاصله 4/4 سانتي متر بود، در حالي كه كمترين آن (88/14) مربوط به پوست بزرك با فاصله كاشت 9/0 سانتي‌متر بود. طبق گروه‌بندي آزمون دانكن، اختلاف معني‌داري بين مقادير عدد كاپاي خمير حاصل از مغز كتان كاشته‌شده در فواصل 9/0 و 4/4 سانتي‌متري مشاهده نشد.نتيجه‌گيري: با افزايش فاصله كاشت گياه بزرك: به‌لحاظ كمي، عملكرد پوست و مغز ساقه افزايش مي‌يابد. به‌لحاظ كيفي، طول الياف پوست و مغز كاهش مي‌يابد؛ به‌گونه‌اي كه همواره طول الياف پوست درحدود 8 برابر طول الياف مغز مي‌باشد. به‌لحاظ خميرسازي نيز عدد كاپا و بازده خمير SEW حاصل از پوست و همچنين مغز ساقه افزايش مي‌يابد.