بررسي رقابت بين گونه اي پالونيا فورتوني (Paulownia fortunei) با برخي گونه هاي بومي در جنگل آموزشي و پژوهشي شصت كلاته گرگان

سابقه و هدف: ورود گونه‌هاي گياهي غيربومي با اهداف ارائه كالاها و خدمات مختلفي انجام مي‌شود. برخي از اين گونه‌ها اثرات منفي در اكوسيستم نشان نمي‌دهند، در حاليكه بعضي ديگر موجب اختلال در زيستگاه‌ها مي‌شوند. با توجه به اين موضوع تلاش براي اطلاع از اثرات مثبت و منفي اين گونه‌ها امري ضروري است. پالونيا يكي از گونه‌هاي چوب‌ده و تندرشد صنعتي غيربومي است كه اختلاف‌نظر درباره اثرات مثبت و منفي كشت آن در عرصه‌هاي جنگلي و غير جنگلي در ميان صاحب‌نظران و متخصصان وجود دارد. بر اساس مطالعات انجام شده تحقيقات اندكي بر روي اين گونه خصوصاً سرشت تهاجمي آن در كشور ايران انجام شده است. اين پژوهش سعي دارد با تكيه بر روش‌هاي علمي به مطالعه توده كشت‌شده اين گونه در جنگل تحقيقاتي شصت كلاته بپردازد.مواد و روش‌ها: اين مطالعه در جنگل آموزشي و پژوهشي شصت كلاته صورت گرفت. جمع‌آوري داده‌ها در يك توده آميخته با جنگل‌كاري پالونيا و تجديدحيات گونه‌هاي بومي و يك توده با تجديدحيات طبيعي گونه‌هاي بومي به مساحت هر يك حدود 5/2 هكتار انجام پذيرفت. تمامي درختان با قطر برابرسينه بيش از پنج سانتيمتر اندازه‌گيري شدند. متغيرهاي گونه، قطر برابرسينه (سانتي‌متر)، ارتفاع درخت (متر) و قطر تاج (متر) اندازه‌گيري و ثبت شدند. مختصات مكاني همه‌ي درختان شامل گونه غيربومي پالونيا فورتوني (Paulownia fortunei) و درختان بومي افرا پلت (Acer velutinum Bioss)، افرا شيردار (Acer cappadocicum Gled) و ممرز (Carpinus betulus L.) ثبت شد. به‌منظور بررسي كنش متقابل و تعامل بين گونه‌ها از آﻣــﺎره دومتغيره او-رﻳﻨــﮓ و تابع دومتغيره همبستگي نشان‌دار كه مبتني بر فاصله هستند، استفاده شد. جهت مقايسه متغيرهاي زيست‌سنجي گونه‌هاي بومي در دو توده از آماره t مستقل استفاده شد.يافته‌ها: نمودارهاي حاصل از آماره‌ي او-رينگ بين گونه پالونيا و گونه‌هاي بومي حاكي از آن است كه ارتباطات عموماً از نوع جذب يا مستقل است. همچنين نتايج برحسب توابع همبستگي نشان‌دار، نشان داد كه بين گونه پالونيا و شيردار برمبناي متغير ارتفاع درخت، ارتباطات منفي، ازنظر قطربرابرسينه و قطر تاج، تعاملات منفي و يا مستقل است. تعاملات بين گونه پالونيا و ممرز بر مبناي متغير ارتفاع و قطر تاج مستقل و يا منفي و ازنظر متغير قطر برابرسينه، در تمامي فواصل ارتباطات مستقل است. همچنين بين گونه پالونيا و افرا پلت، ازنظر ارتفاع و قطر تاج كنش‌ها از نوع مثبت، يا منفي و يا مستقل و از نظر قطربرابرسينه تعاملات جذب و يا مستقل نشان داده شد. به‌طور كلي نوع ارتباطات در فواصل مختلف متفاوت بود. همچنين نتايج برحسب آماره t مستقل نشان داد كه ميانگين قطربرابرسينه و قطر تاج گونه شيردار در منطقه جنگل‌كاري با پالونيا بيشتر و ازنظر ارتفاع اختلاف معني‌داري ندارند. درختان ممرز از نظر ارتفاع در منطقه شاهد داراي ميانگين بيشتري و ازنظر قطر تاج در منطقه جنگل‌كاري با پالونيا داراي ميانگين بيشتر و ازنظر قطربرابرسينه اختلاف معني‌داري ندارند. درختان افرا پلت نيز ميانگين قطربرابرسينه و قطر تاج آن‌ها در منطقه جنگل‌كاري با گونه پالونيا بيشتر و از نظر ارتفاع، ميانگين كمتري نسبت به منطقه شاهد دارند.نتيجه‌گيري: با توجه به اينكه پالونيا گونه‌اي تندرشد است، اين رشد سريع، خود را در مؤلفه‌هاي ارتفاع، قطربرابرسينه و تاج نشان مي‌دهد؛ اما در گونه‌هاي بومي اين سرعت رشد وجود ندارد. از طرفي نشان‌هاي به‌كاررفته در تابع همبستگي نشان‌دار مشتمل بر متغيرهاي ارتفاع، قطربرابرسينه، قطر تاج است، بنابراين مي‌توان علت تأثير منفي در نتايج تابع همبستگي نشان‌دار و آماره t مستقل را به تفاوت سرشت و ماهيت گونه‌ها مرتبط دانست. به‌منظور معرفي يك گونه به‌عنوان مهاجم نياز به تحقيقات جامع و مطالعه اثرات آن بر ساير جنبه‌هاي اكوسيستمي از قبيل تجديد حيات گونه‌هاي بومي، تركيب پوشش گياهي و خاك منطقه مي‌باشد