بوطيقاي روايت در منظومه‌هاي عاشقانۀ رمزي و تمثيلي بر اساس الگوي ولاديمير پراپ

در اين مقاله كه به شيوۀ توصيفي و تحليلي نگاشته شده‌است، مطابق نظريۀ ريخت ‌شناسي پراپ، به تحليل و مقايسۀ ساختار روايي 13منظومۀ عاشقانۀ رمزي و تمثيلي پرداخته شده‌است. اين منظومه‌ها وراي ظاهر عاشقانه و روايي، به سبب بن‌مايه‌هاي رمزي، تمثيلي و عرفاني در ميان منظومه‌هاي عاشقانۀ ادبيات فارسي، ساختاري متمايز دارند. نتايج حاصل از پژوهش، پس از تجزيه و تحليل منظومه‌ها بر اساس الگوي روايي پراپ و همچنين كشف پيوند بينامتني مشترك ميان آن‌ها، بيانگر اين است كه منظومه‌ها از لحاظ ساختار، كاركرد، شخصيّت، مشابه و نزديك به هم هستند و از قراردادهاي تقريباً يكساني پيروي مي‌كنند. اين منظومه‌ها بر مبناي 19 كاركرد اصلي و چهار تيپ شخصيّتي(قهرمان، شاهزاده‌خانم، ياريگر و شرير) بنا نهاده شده‌اند. طرح كلي روايت در منظومه‌ها، گوياي ساختار روايي مشابه آن‌ها است كه به صورت تغيير وضعيت از حالت متعادل و بازگشت دوباره به حالت تعادل است. بر اين اساس با توجّه به نحوۀ به هم ريختن تعادل و حركت‌آفريني در صحنۀ آغازين قصه‌ها، دو الگوي كلي براي ساختار روايي داستان‌ها وجود دارد: 1.حركت‌آفريني بر اساس نياز 2. حركت‌آفريني بر اساس نياز و شرارت شرير.