معيشت دهقاني در گيلان از ۱۲۵۰ تا ۱۲۸۵ شمسي

هدف اين نوشته بررسي وضع معيشت دهقاني و سطح درآمد كشاورزان گيلان از اواخر عصر ناصري تا مشروطه است. دليل تمركز بر وضعيت دهقانان گيلاني، ارزيابي احكام عمومي است كه در آثار مختلف تاريخ اجتماعي دوران قاجار به طور مشترك در مورد زندگي روستاييان ذكر شده است. طبق اين احكام، دهقانان ايران بر اثر مظالم گسترده همواره در نهايت افلاس و تلاش براي بقا بوده اند. در اين مقاله به كمك تحليل مناسبات ارباب و رعيتي در گيلان، ابتدا سطح درآمد دهقانان گيلاني برآورد مي شود و سپس با توجه به اين پايۀ درآمدي، وضعيت معيشتي ايشان تشريح و نشان داده مي شود كه نمي توان وضع زندگي دهقانان گيلان را با روستاييان ساير نقاط ايران همسان دانست. با توجه به شواهد و آمار موجود مي توان ادعا كرد كه حداقل در اين بازۀ زماني ميزان فشار اقتصادي و معيشتي به دهقانان گيلان به سطحي نرسيده است كه ايشان در تأمين نيازهاي اساسي و روزمرۀ خود دچار بحران شده باشند. بنابراين، ريشۀ نارضايتي آنها را مي بايست در علل و عوامل ديگري جست وجو كرد.