عاطفه، اراده و معقوليت باور ديني (تقريري از نقد ويليام جيمز بر «اخلاق باور» كليفورد)

باورهاي ديني و معقوليت آن مسئله اي است كه با مدعيات فيلسوفان مدرن به مسئله اي جدي در فلسفه دين بدل شد. يكي از مناقشه برانگيزترين مواضع در اين مورد قرينه گرايي است كه تأكيد دارد اعتقادات ما بايد همراه با شواهد و قرائن باشد. در دوران معاصر كليفورد با مطرح كردن ايده «اخلاق باور» قرينه گرايي را به افراطي ترين شكل خود مطرح كرد. ويليام جيمز با مطرح كردن نقش اراده و عواطف در شكل گيري باور نظريه كليفورد را نقد كرده و سعي در دفاع از عقلانيت باور ديني دارد. در اين نوشتار سعي مي شود به اين پرسش پاسخ داده شود كه جيمز چگونه با همان مباني تجربه گرايانه قرينه گرايان به نقد كليفورد مي پردازد و آيا ديدگاه او توان پاسخ به نقدهاي مطرح شده را دارد يا نه. تلاش مي شود با روش تحليلي و براساس داده هاي كتابخانه اي نحوه مواجهه جيمز با قرينه گرايي از موضعي غيراز ايمان گرايي بررسي و ارزيابي شود. با توجه به ديدگاه هاي جيمز به ويژه در مقاله «اراده معطوف به باور» مي توان دريافت موضع او در دفاع از عقلانيت باور ديني در مقابل قرينه گرايي نسبتا منسجم است. از نظر ويليام جيمز موضع قرينه گرايي كليفوردي برخلاف ادعا غيرعقلاني و جزم گرايانه است و ميل و اراده منطقاً نقشي ضروري در حقيقت جويي بازي مي كنند.