بررسي اثرات ضدميكروبي و ميزان كل فنل و فلاونوئيد شيرابه آنغوزه (Ferula assa-foetida L.) در روش‌هاي مختلف برداشت (مطالعه موردي: مراتع تنگ سرخ، شهرستان بويراحمد)

سابقه و هدف: آنغوزه Ferula assa-foetida L. از گونه ‌هاي دارويي-صنعتي بسيار مهم مراتع ايران بوده كه توسط بهره برداران محلي برداشت مي شود. شيرابه توليدي اين گياه از جمله محصولات صادراتي در حوزه گياهان دارويي كشور محسوب مي شود. بهره برداران شيرابه استحصالي از پايه هاي سني مختلف در طول دوره بهره برداري را برداشت، باهم مخلوط و روانه بازار مي كنند كه منجر به پايين آمدن كيفيت محصول مي شود. نظر به اينكه عوامل مختلف محيطي و غيرمحيطي از جمله سن و زمان برداشت سبب تغييرات در كميت و كيفيت مواد مؤثره گياهان دارويي مي شود، هدف اين پژوهش تعيين ويژگي هاي ضد ميكروبي و تغييرات فنل و فلاونوئيد كل شيرابه آنغوزه در شيوه هاي مختلف برداشت جهت رسيدن به محصول با كيفيت است. مواد و روش‌ها: تحقيق در قالب فاكتوريل با طرح كاملاً تصادفي در مراتع تنگ سرخ شهرستان بويراحمد انجام شد. پس از شناسايي منطقه، قسمت هايي كه به لحاظ درصد شيب، پوشش و خصوصيات ظاهري خاك وضعيت مشابهي داشتند و به تعداد كافي پايه گياه آنغوزه در سنين مختلف در آن ها وجود داشت، بعنوان محدوده انجام تحقيق انتخاب شدند. شيرابه گياه آنغوزه از سه گروه سني مختلف (سن 1 ( پايه هاي 6-5 ساله)، سن 2 (پايه هاي 8-7 ساله) و سن 3 (پايه هاي10-9 ساله)) در ما ه هاي تير، مرداد، شهريور و مهر برداشت شد. اسانس‌گيري از شيرابه گياه به روش تقطير با بخار آب به وسيله كلونجر انجام گرفت. اندازه گيري فنل كل با استفاده از معرف فولين سيوكالتيو با اسيد گاليك به عنوان استاندارد و مقدار كل فلاونوئيد موجود در اسانس ها با استفاده از روش رنگ سنجي كلريد آلومينيوم با كوئرستين به‌عنوان استاندارد تعيين شد. خصوصيات ضد ميكروبي (MIC و MBC) اسانس گياه آنغوزه بر چهار ميكروارگانيسم اشيرشيا كلي، استافيلوكوكس اورئوس، آسپرژيلوس فلاووس و آسپرژيلوس پارازيتيكوس مورد بررسي قرار گرفت. مقايسه ميانگين ها با آزمون چنددامنه اي دانكن در محيط SPSSVer.21 انجام شد.نتايج: بر اساس نتايج به‌دست آمده فنل و فلاونوييد كل اسانس شيرابه آنغوزه در سنين و مراحل مختلف برداشت اختلاف معني داري باهم دارند. از نظر سن گياه، بيشترين ميزان فنل در اسانس گياهان سن 1 (92 ميلي گرم گاليك اسيد در گرم) و كمترين در اسانس سن 3 (با 74 ميلي گرم گاليك اسيد در گرم) به‌دست آمد. بيشترين ميزان فلاونوئيد در اسانس سن 1 (37 ميلي گرم كوئرستين در گرم) و كمترين اسانس سن 3 (20 ميلي گرم كوئرستين در گرم) وجود داشت. از نظر زمان برداشت، بيشترين ميزان فنل در اسانس شيرابه تيرماه (93 ميلي گرم گاليك اسيد در گرم) و كمترين در اسانس شيرابه مهرماه (56 ميلي گرم گاليك اسيد در گرم) وجود دارد. بيشترين ميزان فلاونوئيد در اسانس اسانس شيرابه تيرماه (37 ميلي گرم كوئرستين در گرم) و كمترين در اسانس شيرابه مهرماه (3/19 ميلي گرم كوئرستين در گرم) وجود داشت. نتايج مربوط به حداقل غظت مهاركنندگي و حداقل غلظت بازدارندگي (MIC وMBC) اسانس شيرابه آنغوزه در سنين مختلف نشان داد كه MIC براي باكتري هاي اشيرشيا كلي، استافيلوكوكوس اورئوس، آسپرژيلوس فلاووس و آسپرژيلوس پارازيتيكوس به‌ترتيب 1250، 5/312، 625 و 625 و همچنين MBC براي اين ميكروارگانيسم ها به‌ترتيب 2500، 650، 1250 و 1250 پي پي ام است. نتيجه ‌گيري: در اين مطالعه مشخص شد كه ميزان تركيبات فنلي و فلاونوئيدي كل گياه آنغوزه تحت تاثير زمان و سنين مختلف برداشت شيرابه اين گياه است. ميزان تركيبات فنلي و فلاونوئيدي در اسانس برداشت شده از پايه هاي گياهي جوان تر و در مراحل اول برداشت از بيشترين ميزان برخوردار است و همچنين اثرات ضدميكروبي اين اسانس نسبت به نمونه برداشت شده در سن هاي بالاتر بيشتر است.