تأمّلي در مصاديق علم پيامبر(ص) بر اساس آيۀ 113 سورۀ نساء

مفسّران در برداشت حقيقي از گزاره «وَ عَلَّمَكَ ما لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ‏» در آيۀ 113 سوره نساء اختلاف نظر دارند. توجه به علم پيامبر (ص) به مثابه موضوعي مهم، قدمتي همزاد با نزول وحي دارد و همواره مورد توجه انديشمندان قرآني بوده است. رابطه علم پيامبر (ص) با مسأله وحي و اجتهاد آن حضرت محورهاي قابل توجه در ديدگاه مفسران مسلمان در طول تاريخ به شمار آمده است. جستار پيش رو با روش توصيفي- تحليلي در پي واكاوي مراد خداوند از علم در گزاره مورد نظر است. با بررسي تفاسير فريقين با گرايش ها و روش هاي گوناگون درباره مقصود خداوند از علم با ديدگاه هاي متعددي مواجه مي‏شويم كه ‏مي‏توان آنها را تحت 7 عنوان دسته بندي كرد كه عبارت است از: علم اولين و آخرين، علم به امور پنهان، احكام الهي، قوانين شرع و مكنونات ضمائر، تعليم ويژه، دريافت صحيح تطبيق قواعد كلي بر موارد جزئي، عدم اطلاع از نزول وحي، علم لدني.  با توجه به سياق آيه 113 سورۀ نساء دستاورد پژوهش بيانگر آن است خداوند به پيامبر(ص) قدرت استنباط قضاياي كلي و تطبيق آن بر جزيئات امور از جمله قضاوت براي حل و فصل مسائل ميان امت و بيان احكام كلي شريعت كه نوعي تعليم ويژه به آن جناب از راه وحي بود عنايت نموده است و اين غير از كتاب قرآن و حكمت است كه در آيه به آن اشاره شده است. يكي از مصاديق بارز اين علم، بينش ويژۀ پيامبر(ص) و عصمت آن حضرت مي‏باشد كه رابطه اي تنگاتنگي ميان اين دو برقرار است.