پرسش از سوبژكتيويته فلسفه فارابي و آينده فرهنگ فلسفي ما

اگر تا كنون فارابي را مؤسس فلسفه اسلامي دانسته‌اند، زين پس مي‌توان وي را به‌عنوان مؤسس سوبژكتيويته‌اي خاص در تفكر فلسفي جهان اسلام نيز دانست. نزد برخي از فيلسوفان جهان و نيز در تفكر فلسفي معاصر ايران، به‌طوركلي، به امكان گفت‌وگو ميان تفكر فلسفي كلاسيك و فلسفه‌هاي جديد اذعان شده است. اما اين گفت‌وگو براي فلسفي‌انديشان كلاسيك ايران از اهميت مضاعفي برخوردار است چرا كه چنين گفت‌وگويي جزو شرايط امكان حضور در افق فلسفي جديد و هم‌زباني (و نه لزوماً هم‌رأيي) با آن است. تا كنون تمرين اين گفت‌وگو، كم‌وبيش، بر محور مقولاتي فلسفي از قبيل وجود، ماهيت، عليت، حركت، غايت، معرفت و... صورت گرفته است. پيشنهاد اين مقاله آن است كه مي‌توان و حتي بايسته است كه اين‌بار با طرح يك مسئله اساسي ديگر و گشودن مسيري ديگر به ادامه اين گفت‌وگو پرداخت. مسئله اساسيِ پيشنهادي، پرسش از سوبژكتيويته فلسفه فارابي است. فلسفه فارابي متضمن معرفت‌شناسي خاصي است و هر معرفت‌شناسي، كم‌وبيش، مشتمل بر نظريه يا توصيفي در باب سوژه است. حال پرسش اين است كه سوبژكتيويته منطوي در بحث معرفت نزد فارابي چيست؟ اين پرسش از آن‌رو قابل اعتنا و طرح است كه بنياد مدرنيته را سوبژكتيويته تشكيل مي‌دهد. اين نوشتار تلاش مي‌كند با الهام از روش‌شناسي دكارتي در استخراج سوبژكتيويته فلسفي، به استناد متون فارابي همين رويكرد را در آثار فارابي دنبال كند. در نتيجه اين وجه، مي‌توان فارابي را به‌عنوان بنيان‌گذار سوبژكتيويته اسلامي معرفي كرد.