ارزيابي تناسب سرزمين براي كاشت صنوبر

مقدمه: با توجه به اجراي طرح استراحت جنگل‌هاي شمال كشور، تلاش‌ها براي افزايش توليد چوب در كشور با استفاده از درختان تندرشد مورد توجه قرار گرفته و تشويق مالكان اراضي براي كشت اين درختان افزايش يافته است. صنوبرها به‌سبب ويژگي‌هاي بسيار ممتاز، همواره در ميان توليدكنندگان چوب جايگاه ويژه‌اي داشته‌اند. پرسش اساسي اين است كه كدام اراضي براي كاشت گونه‌هاي تندرشد مناسب و اقتصادي است. هدف از اين تحقيق با استفاده از روش كمّي ارزيابي اراضي براي گياهان خاص، منتج از روش فائو، نيازهاي گونۀ صنوبر .(Populus nigra L.) به‌عنوان يكي از رايج‌ترين گونه‌هاي تندرشد كشور تهيه و ارزيابي شد.مواد و روش‌ها: حدود نيازهاي ادافيكي و اقليمي اين گونه با استفاده از منابع كتابخانه‌اي موجود، نتايج موجود در آزمايشگاه خاك مؤسسۀ تحقيقات جنگل‌ها و مراتع كشور و بازديدهاي ميداني (حفر خاك‌رخ) گردآوري و درجه‌بندي شد. درجه‌بندي كمّي ويژگي‌هاي اقليمي و خاكي در پنج طبقۀ مناسب (S1)، تناسب متوسط (S2)، تناسب كم يا بحراني (S3)، نامناسب نامشخص (N1) و نامناسب دائمي (N2) صورت گرفت. براي اعتبارسنجي نتايج، ارزيابي كمي تناسب اراضي براي صنوبركاري در شش تيپ مهم خاك شامل قهوه‌اي جنگلي نوشهر، پدزوليك قهوه‌اي خاكستري با مواد آلي زياد نوشهر، رگوسول آبرفتي چمستان، راندزين چمستان، پسدوگلي چالوس و كمبي‌سول آبرفتي كرج با روش پارامتريك (ريشۀ دوم) انجام گرفت.يافته‌ها: نتايج نشان داد كه از نظر اقليمي، صنوبر در مناطق مرطوب و نيمه‌مرطوب به‌صورت ديم كشت مي‌شود و مناطق داراي بارندگي بين 1500 تا 1800 ميلي‌متر مناسب‌ترين شرايط را براي رشد به‌صورت ديم فراهم مي‌كنند. در مناطق نيمه‌خشك با بارندگي كمتر به‌طور معمول از طريق آبياري، نياز آبي برآورده مي‌شود. صنوبر از نظر دمايي به‌طور معمول در آب‌وهواي معتدل رشد مي‌كند و مناسب‌ترين ميانگين دما براي رشد آن بين 16-11 درجۀ سانتي‌گراد است. مناسب‌ترين خاك‌ براي صنوبر، خاك داراي بافت سبك تا متوسط با ساختمان دانه‌اي يا مكعبي، با زهكشي مناسب تا سريع و نبود آب زيرزميني زياد با حضور كاتيون‌هاي كلسيم و منيزيم كافي است.نتيجه‌گيري: خاك‌هايي با زهكشي ناقص و بافت سنگين تا خيلي سنگين شرايط مناسبي براي رشد صنوبر فراهم نمي‌كنند. از نظر ارزيابي كمّي نيز خاك‌هاي آبرفتي رگوسول با بافت متوسط كه حاصل رسوبگذاري رودخانه‌ها در مخروط‌افكنه‌هاست مناسب‌ترين محيط را براي كاشت صنوبر فراهم كرده‌اند.