واكاوي زمينه‌هاي نگارش اولين كتب فضائل اهل البيت در آثار معتزله

روايات فضائل اهل‌ بيت(ع) بعد از رحلت پيامبر اكرم (ع) دست‌خوش حوادث مختلفي گرديد و مسئله جانشيني رسول الله(ع) تاثير بسزايي در عدم نقل اين دسته از روايات را در ميان محدثان اهل‌سنت بر خلاف محدثان شيعه ايفا مي‌كرد. اما با اين حال با شروع قرن سوم هجري روايات فضائل اهل بيت (ع) خصوصا امام علي(ع) كه قبل از اين زمان به صورت جسته و گريخته در برخي از منابع اهل‌سنت نقل مي‌شد به صورت كتاب مستقل به نگارش درآمد. پرسش بنيادين اين پژوهش، آن است كه مهمترين زمينه‌هاي نگارش اولين كتب مناقب اهل‌بيت(ع) توسط معتزله چه بوده است؟ در اين مقاله با روش تحليلي-توصيفي و پژوهش در منابع تاريخي و حديثي، منشأ توجه محدثان معتزله به روايات فضائل اهل بيت (ع) و نگارش كتاب مستقل در اين موضوع مورد پژوهش قرار گرفت كه بررسي زمينه‌هاي مختلف، بيانگر آن است: برداشته شدن قانون منع تدوين حديث، ضعف و انحطاط بني اميه، روي كارآمدن بني عباس با شعار (الرضا من آل محمد (ع))، پيگيري افضليت امام علي (ع) توسط مامون براي جلب رضايت امام رضا (ع) و شيعيان، فضاي سياسي-اجتماعي بغداد و ارتباط معتزليان با شيعيان خصوصا زيديان، باقي بودن فضاي مسموم بني اميه و تعصبات عثمانيه، بيشترين تاثير را در نگارش اولين كتب فضائل اهل بيت (ع) توسط ابوجعفر اسكافي معتزلي ايفا نموده است.