اهميت، نتايج و دستورالعمل «محاسبۀ نفس» از ديدگاه امام علي عليه‏ السلام

محاسبه نفس، يك آموزه‏ مورد تأكيد در اخلاق ديني است. به پيروي از ميزان شريعت، در عرفان اسلامي نيز پرداختن به محاسبه نفس، به عنوان يك دستور سلوكي مهم مطرح شده است. امام علي عليه السلام نيز در خلال بخش ‏هاي متعددي از نهج البلاغه و در ساير روايات بر اهميت محاسبه نفس تأكيد ورزيده و برخي از مهم‏ترين نتايج آن را برشمرده‏اند. ايشان همچنين به برخي از نكات اساسي در دستور العمل محاسبه نفس اشاره داشته‏اند. «اهتمام به محاسبه نفس پيش از ورود در عمل»، «اختصاص دادن يك وقت خالي و اختصاصي در برنامه روزانه به محاسبه»، «جديت و سخت‏گيري در محاسبه نفس» و «تهيه دفترچه جهت ثبت اعمال در آن»، برخي از اين دستور العمل‏ها است. همچنين بايد توجه داشت كه امام علي عليه السلام ما را از نقطه مقابل محاسبه و بازرسي از نفس خود، يعني عيب‏جويي از ديگران و تجسّس در معايب آنها، به شدت بر حذر داشته ‏اند.