چالش هاي فراروي دسترسي عادلانه به واكسن و دارو در موافقتنامه تريپس با نگاهي به حقوق ايران (مصداق مورد بررسي: واكسن كرونا)

با شيوع كرونا بار ديگر محدوديت‌هاي موافقتنامه تريپس آشكار شده است؛ چرا كه رويكرد تريپس از طرفي بر حمايت از مالكيت معنوي واكسن و داروهاست و از طرف ديگر انعطاف‌پذيري‌هاي تريپس براي تضمين دسترسي عادلانه به فراورده‌هاي دارويي كافي نيست. مقاله حاضر چالش‌هاي منحصر به فردي را كه به واسطه همه‌گيري كرونا به منصه ظهور رسيده، در نظر گرفته و برخي از گزينه‌هايي را كه براي تسهيل دسترسي عادلانه به محصولات و فناوري‌هاي دارويي كوويد19، پيشنهاد شده بررسي كرده و نشان مي‌دهد كه سيستم صدور مجوز داوطلبانه مذكور در تريپس كه ابزاري براي دسترسي به داروهاي مقرون به صرفه است، زمان‌بر بوده و نياز به اصلاح دارد. بنابراين، براي مقابله با كرونا و بيماري‌هاي نوظهور، در حوزه‌هاي مربوط به سلامت عمومي كشورها بايد با ايجاد ائتلاف‌هاي اجباري ثبت اختراع در جهت تسهيل صدور مجوز گام بردارند و يا از طريق گروه‌هاي تجاري، سياسي، اقتصادي يا منطقه‌اي موجود نسبت به تامين واكسن و دارو اقدام نمايند در نظام حقوقي ايران نيز در ماده 17 قانون ثبت اختراعات، طرح هاي صنعتي و علائم تجاري به موضوع صدور مجوزهاي بهره برداري اجباري در شرايط خاصي اشاره شده است. هر چند تصويب اين قانون گامي ديگر در راستاي هموار كردن مسير الحاق ايران به سازمان تجارت جهاني است، ايرادات وارده به تريپس بر اين قانون نيز وارد است.