طبقه‌بندي فرش‌هاي امضادار محمد ارجمند كرماني از منظر طراحي و عوامل مؤثر بر شكل‌گيري آن‏

هنر قالي‌‌بافي كرمان در طول تاريخ داراي شهرت جهاني بوده و از دورۀ صفويه مورد توجه و حمايت حكّام و دولت‌‌مردان وقت و به تبع آن ساير اقشار جامعه واقع شده‌است. در سير تحولات تاريخ فرش كرمان نام افرادي ديده مي‌شود كه در اين حوزه تأثير به‌‌سزايي از خود به جاي گذاشته‌‌اند و بعد از گذشت سال‌‌ها و حتي قرن‌‌ها، نام آن‌‌ها هم‌چنان زنده است. يكي از اين افراد محمد ارجمند كرماني مي‌باشد كه جزو بزرگترين توليدكنندگان فرش كرمان از اواخر دورۀ قاجار تا دورۀ پهلوي به‌شمار مي‌‌آيد. پژوهش حاضر به طبقه‌بندي فرش‌‌هاي امضادار توليدشده توسط محمد ارجمند از منظر طراحي، در بازۀ‌‌‌ زماني ذكرشده پرداخته‌است. هدف از انجام اين پژوهش، طبقه‌‌بندي طرح ‌‌و ‌‌نقش فرش‌‌هاي امضادار ارجمند بوده‌است. در راستاي رسيدن به اين هدف، اين پرسش‌‌ها مطرح شدند: ۱. قالي‌‌هاي امضادار توليدشده توسط ارجمند در كدام‌يك از گروه‌‌هاي طرح فرش ايران قرار مي‌گيرند؟ 2. مؤلفه‌‌هاي اثرگذار بر شكل‌‌گيري طرح‌‌هاي متنوع در فرش‌‌هاي امضادار ارجمند چه بوده‌است؟ اطلاعات اين پژوهش كه به لحاظ محتوا، توصيفي ‌ـ تحليلي است، به‌صورت ميداني و مصاحبه با خانواده ارجمند و افراد ذيصلاح، هم‌چنين منابع مكتوب و كتابخانه‌‌اي گردآوري و تنظيم شده و در اين پژوهش ۲۱ تخته‌فرش امضادار ارجمند به روش نمونه‌گيري هدفمند مورد مطالعه قرار گرفته‌‌اند. با طبقه‌‌بندي آثار ارجمند از منظر طراحي مشخص شد ايشان دسته‌‌هاي متفاوت طرح و نقش ازجمله طرح تصويري و تزييني را توليد كرده‌است. از آن‌جايي كه درون هر گروه تنوع طرح‌‌ و نقش ديده‌شد، طبقه‌‌بندي جزئي‌‌تر آثار نيز انجام گرفت. بنابراين هر گروه از طرح‌ها، داراي دسته‌‌هاي متنوعي است. با وجود تنوع طرح در آثار ارجمند، پايبندي وي به اصالت نقوش فرش‌‌هاي قاجار و صفوي كرمان ديده‌شد. علاوه بر اين‌‌ها نتايج پژوهش نشان مي‌‌دهد توجه به سفارشات و سيستم منحصربه‌فرد توليد از مهم‌‌ترين عوامل تأثيرگذار بر شكل‌گيري گروه‌‌هاي متنوع طرح در فرش‌‌هاي ارجمند بوده‌است.